یعنی چه
واژهٔ ثلث در اصل به معنای یکسوم یا سه یک است. در حوزهٔ هنر و فرهنگ، «ثلث فارسی» به سبک و نگارش خاصی از خط ثلث اطلاق میشود که توسط خوشنویسان ایرانی قوام یافته و در کتیبهنویسی مساجد و کتابت عناوین کتابها به کار میرفته است.
تلفظ
تلفظ این عبارت به صورت «ثُلث» (ث مضموم و لام ساکن) به همراه صفت «فارسی» است.
در جدول
در پاسخ به سوالات جدول کلمات متقاطع، عبارت «ثلث فارسی» دقیقاً ۸ حرف دارد. اگر منظور خودِ خط یا معادل عددی باشد، واژههایی چون ثلث یا سه یک نیز کاربرد دارند.
به انگلیسی
برای مفاهیم هنری از عنوان اصطلاحی خط و برای مفاهیم عددی از واژگان ریاضی استفاده میشود.
به عربی
ریشه این واژه عربی است و در زبان مبدأ نیز به همین صورت با تفاوتهای اندک در تلفظ ساختاری به کار میرود.
به ترکی
در زبان ترکی استانبولی برای اشاره به این هنر خوشنویسی وامواژهٔ سُلُس و برای معنای کسر ریاضی عبارت اوچته بیر استفاده میشود.
در قرآن
واژه ثلث و مشتقات آن ۳۲ بار در قرآن کریم آمده است. برای نمونه در آیه ۱۱ سوره نساء برای تقسیم ارث (سهم مادر) و در آیه ۲۰ سوره مزمل به صورت «ثلثه» و «ثلثی اللیل» برای اشاره به یکسوم و دوسوم شب و زمان شبزندهداری پیامبر اسلام به کار رفته است.
نماد چیست
خط ثلث در فرهنگ اسلامی-ایرانی نماد جلال، عظمت و تزئینات قدسی است و بیشترین کاربرد را در کتیبههای مساجد و محرابها دارد. در ریاضیات و فقه نیز کسر کلامیِ یکسوم (۱/۳) را نمایندگی میکند.
جمعبندی و توضیح کامل ثلث فارسی
عبارت «ثلث فارسی» در اصل ترکیبی صفت و موصوفی است که به سبک متمایز و ایرانی خط ثلث در هنر خوشنویسی اسلامی اشاره دارد. واژهٔ ثلث به تنهایی ریشهای عربی داشته و در لغت به معنای «یکسوم» یا «سه یک» است. در فرهنگ لغات، این واژه هم در ریاضیات و احکام فقهی (مانند ثلث مال یا ارث) کاربرد دارد و هم در هنر خطاطی به عنوان یکی از خطوط ششگانه (اقلام سته) شناخته میشود.
هنرمندان ایرانی در طول تاریخ با تصرف در قواعد خط ثلثِ سنتی، شیوهای ظریفتر و متناسب با ذائقه ایرانی پدید آوردند که گاه از آن با عنوان ثلثِ ایرانی یا فارسی یاد میشود. این کلمه در جدول کلمات متقاطع پیوند محکمی با تعداد حروف و مفاهیم مذهبی-هنری دارد و از واژههای پرکاربرد در متون کهن به شمار میرود.