معنی
چکاوک پرندهای است کوچک و خوشآواز، همجثه یا کمی بزرگتر از گنجشک که تاجی از پر (کاکل) بر سر دارد و اغلب در دشتهای باز زندگی میکند. همچنین در موسیقی سنتی معروفیتی تام دارد و نام یکی از گوشههای مبنایی و مهم در دستگاه همایون است.
یعنی چه
این واژه در لغت به پرندهای کاکلدار و سحرخیز اشاره دارد که به آوازخوانی در حال پرواز شهرت دارد. در اصطلاح هنری و موسیقی نیز به یک مسیر ملودیک و گوشه آواز در موسیقی ردیف دستگاهی ایران اطلاق میشود.
مترادف
هم خانواده
ریشه
واژهای اصیل و کهن با ریشه در فارسی میانه (پهلوی) که از صورت تاریخی čakvāk یا čakāvak به زبان فارسی امروز رسیده است.
تلفظ
تلفظ صحیح این واژه به صورت «چَکاوَک» (čakāvak) است.
در جدول
پاسخ متداول در جدول برای طراحانی که پرنده خوشآواز ۵ حرفی یا گوشهای در دستگاه همایون را میخواهند، «چکاوک» است.
به انگلیسی
به عربی
به ترکی
نماد چیست
در ادبیات کلاسیک فارسی، چکاوک نماد پیوند زمین و آسمان، پیامآور صبح، امید، آزادی و خوشآوازی است؛ چرا که هنگام طلوع آفتاب به اوج آسمان پرواز میکند و نغمه میسراید.
جمعبندی و توضیح کامل چکاوک
واژه «چکاوک» یکی از واژههای اصیل و کهن زبان فارسی است که ریشه در دوران فارسی میانه دارد. کاربرد اصلی و طبیعی این واژه برای نامگذاری پرندهای کوچک، کاکلدار و بسیار خوشخوان است که در دشتهای باز زندگی میکند و به سبب پرواز عمودیاش به سمت آسمان همراه با آوازخوانی، جایگاه ویژهای در ادبیات منظوم ما دارد.
در بعد فرهنگی و هنری، چکاوک علاوه بر آنکه در شعر فارسی نماد سحرخیزی، شادی، رهایی و الهام شاعرانه به شمار میرود، سهم بزرگی نیز در موسیقی سنتی ایران زمین دارد؛ به طوری که یکی از گوشههای بسیار معروف، حزین و در عین حال باصلابت در دستگاه همایون به نام این پرنده نامگذاری شده است.
این واژه از نظر ساختار لغوی فاقد متضاد ملموس است و با کلماتی چون چکاو و چکاوه همخانواده است. معادلهای خارجی آن در انگلیسی Lark و در عربی قُبَّرَة نام دارند و طراحان جدول معمولاً آن را به عنوان یک پاسخ ۵ حرفی برای پرندگان خوشآواز مد نظر قرار میدهند.