معنی
این واژه برای توصیف فردی به کار میرود که به دلیل ناراحتی، عصبانیت یا بدخلقی، لبخند بر لب ندارد و چهرهاش درهمکشیده است. در متون قدیمی مجازاً به معنای روز سخت و شوم نیز آمده است.
یعنی چه
در زبان عامیانه و ادبی، وقتی کسی را عبوس مینامند یعنی حالتی عبوس، جدی یا غمگین به خود گرفته و رفتار یا سیمای او نشاندهندهٔ کراهت و ناخشنودی است.
مترادف
این واژهها همگی نشاندهندهٔ حالت ناخشنودی در چهره و رفتار فرد هستند.
متضاد
کلماتی که بر شادی، خندهرویی و گشادهدستی در برخورد با دیگران دلالت دارند.
ریشه
این واژه از ریشه عربی (ع-ب-س) به معنای درهم کشیدن چهره، اخم کردن و اظهار کراهت گرفته شده است. واژههایی چون عابس، عباس، تعبیس و عُبوس با آن همخانواده هستند.
تلفظ
تلفظ صحیح این واژه با فتح حرف اول (عَ) و ضمه حرف دوم (بـُ) همراه با واو مدی است.
در جدول
در جدولهای متقاطع کلماتی نظیر اخمو، عابس و ترشرو به عنوان هممعنی استفاده میشوند.
به انگلیسی
بسته به لحن و بافت متن، میتوان از واژههای فوق برای ترجمه به انگلیسی استفاده کرد.
به عربی
خود واژه عبوس نیز در زبان عربی کاربرد دارد و برای مبالغه در ترشرویی به کار میرود.
به فارسی
برگردانهای اصیل و رایج این کلمه در زبان فارسی، واژگانی چون اخمو و ترشروی هستند که مستقیماً به حالت چهره اشاره دارند.
نماد چیست
در نمادشناسی فرهنگی و روانشناختی، چهرهٔ عبوس بازتابدهندهٔ اندوه، ناموافق بودن تقدیر یا زهد خشک است. در ادبیات فارسی و تعابیر قرآنی (مانند یوماً عبوساً) گزارهای برای توصیف روزهای سخت، هولناک و شوم به شمار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل عبوس
واژه «عبوس» صفت مشبههای با ریشه عربی از ماده (ع-ب-س) است که در زبان فارسی به عنوان یک صفت پرکاربرد برای توصیف افراد اخمو، بدخلق و ترشروی به کار میرود. این کلمه به کسی اشاره دارد که به خاطر ناراحتی یا اخم، چهرهای درهمکشیده دارد و آثار شادابی و لبخند در سیمای او دیده نمیشود.
علاوه بر کاربرد آن در توصیف رفتارهای انسانی، عبوس در ادبیات فارسی و متون مذهبی معنایی استعاری نیز پیدا کرده است؛ به طوری که گاه برای توصیف روزگار ناموافق، زهدِ خشک و بیروح، یا روزهای سخت و هولناک (نظیر توصیف روز قیامت در قرآن کریم) استفاده میشود.
در مجموع، این واژه ۴ حرفی نقشی کلیدی در بیان مفاهیم مرتبط با گرفتگیِ خاطر، نارضایتی و جدی بودنِ همراه با خشونت دارد و متضاد واژههایی همچون خندان، بشاش و گشادهرو است.