معنی
حیرت در لغت به معنای سرگردانی و بهتزدگی است و در اصطلاح زمانی رخ میدهد که انسان با پدیدهای بزرگ، غیرمنتظره یا فراتر از درک خود روبهرو شود.
یعنی چه
حالتِ روحی خاصی است که در آن قوای ادراکی انسان برای لحظاتی از کار میافتد و فرد نمیتواند تصمیم درستی بگیرد یا پدیده را تحلیل کند.
مترادف
متضاد
هم خانواده
در جدول
در حل جدول کلمات متقاطع، واژهٔ حیرت به عنوان پاسخ چهار حرفی برای مفاهیمی چون سرگشتگی یا شگفتی به کار میرود.
به انگلیسی
به عربی
به فارسی
برابرها و معادلهای اصیل فارسی این واژه شامل سرگردانی، والهی و شگفتیزدگی است که به خوبی حسِ تحیر را منتقل میکنند.
جمعبندی و توضیح کامل حیرت
واژهٔ «حیرت» ریشهای عربی دارد که وارد زبان فارسی شده و در اصل به معنای سرگردانی و ناتوانی در تصمیمگیری است. در کاربرد روزمره، این کلمه ترکیبی از تعجب عمیق و بهتزدگی در برابر یک امر غیرمنتظره را نشان میدهد. در مستندات قرآنی نیز گرچه خود مصدر به کار نرفته، اما واژهٔ «حیران» یکبار در سوره انعام برای توصیف سرگردانی به کار رفته است.
این مفهوم در ادبیات عرفانی و صوفیانهٔ فارسی جایگاه بسیار ویژهای دارد. در وادیهای سیر و سلوک (مانند منطقالطیر عطار)، حیرت وادی ششم است و برخلاف معنای منفیِ سردرگمی، نمادِ رسیدن عقل به مرز ناتوانی در فهم عظمت الهی و آغاز شهود معنوی به شمار میرود. انگشت به دندان گزیدن و آینه، از نمادهای سنتی این حالت در شعر فارسی هستند.