معنی
«یثرب» نام تاریخی و قدیمی شهر مدینه منوره در شبهجزیره عربستان است. این شهر پیش از هجرت پیامبر اسلام (ص) و شکلگیری نخستین حکومت اسلامی، به این نام شناخته و خوانده میشد.
یعنی چه
این کلمه اسم خاص مکان است و اشاره به هجرتگاه مسلمانان دارد. از نظر لغوی برخی آن را منسوب به «یثرب بن قانیه» (از نخستین ساکنان منطقه) و برخی برگرفته از ریشه لغوی سرزنش و ملامت میدانند.
مترادف
واژههایی که برای اشاره به این مکان جغرافیایی و مقدس به کار میروند.
متضاد
به عنوان یک اسم خاص مکان، متضاد واژگانی مستقیمی برای آن وجود ندارد؛ اما از نظر بار معنایی در دوران اسلامی، نامهای «مدینه» و «طیبه» نقطه مقابل نام جاهلی آن (یثرب) قرار گرفتند.
ریشه
ریشه این کلمه از ثلاثی مجرد «ث ر ب» (ثَرَب / تثریب) است که در زبان عربی به معنای ملامت، سرزنش و فساد به کار میرود. کلمه «تثریب» در آیه ۹۲ سوره یوسف نیز با همین ریشه همخانواده است.
جمله سازی
تلفظ
این واژه به فتح یاء، سکون ثاء، کسر راء و سکون باء یعنی «یَثْرِب» تلفظ میشود.
به انگلیسی
در متون تاریخی و جغرافیایی بینالمللی از این معادلها استفاده میشود.
در قرآن
واژه «یثرب» تنها یک بار در قرآن کریم و در آیه ۱۳ سوره احزاب آمده است: «وَإِذْ قَالَتْ طَائِفَةٌ مِنْهُمْ يَا أَهْلَ يَثْرِبَ لَا مُقَامَ لَكُمْ فَارْجِعُوا...». مفسران ذکر کردهاند که منافقان به عمد برای به رسمیت نشناختن هویت جدید اسلامی شهر، آن را با نام دوران جاهلیت (یثرب) خواندند.
نماد چیست
این واژه نماد دوران پیش از اسلام در آن منطقه، پناهگاه و هجرتگاه نخستین مسلمانان، و همچنین نماد تحول و پاکیزگی است؛ چرا که محیطی با نامی دارای بار منفی (ملامت) به شهری شریف، مقدس و پاکیزه (مدینه منوره) تبدیل شد.
جمعبندی و توضیح کامل یثرب
«یثرب» نام کهن و جغرافیایی شهر مدینه منوره در شبهجزیره عربستان است که پیش از هجرت پیامبر گرامی اسلام (ص) به این نام خوانده میشد. طبق روایات تاریخی، این نام یا از نخستین ساکن این منطقه یعنی یثرب بن قانیه گرفته شده و یا از ریشه لغوی «ثرب» به معنای ملامت و سرزنش مشتق شده است.
در سنت و فرهنگ اسلامی، پس از هجرت بزرگ مسلمانان، پیامبر اسلام به دلیل بار معنایی منفی ریشه این واژه، از به کار بردن آن کراهت داشتند و نام این کانون نوپای جهان اسلام را به «مدینه»، «طیبه» یا «طابه» (به معنای پاک و پاکیزه) تغییر دادند. در قرآن کریم نیز این واژه تنها یک بار در سوره احزاب و از زبان منافقان نقل شده است که نشاندهنده تلاش آنها برای بازگشت به ارزشهای دوران جاهلیت بود.
امروزه این کلمه یک اسم خاص با ارزش تاریخی و دانشنامهای بالا به شمار میرود که سیر تحول یک جامعه و جغرافیای آن را از دوران پیش از اسلام تا زمان شکوفایی تمدن اسلامی به تصویر میکشد.