معنی
تداعی در اصطلاح روانشناسی به معنای پیوند، ارتباط و همخوانی ذهنی میان افکار، اندیشهها، تصویرها یا خاطرهها است؛ بهگونهای که پدید آمدن یکی از آنها در ذهن، موجب فراخوانی و به یاد آمدن دیگری میشود. این واژه در کاربرد قدیمیتر یا لغوی به معنای یکدیگر را فراخواندن یا گرد آمدن است.
یعنی چه
تداعی یعنی وقتی شما با دیدن یک شیء، شنیدن یک صدا یا استشمام یک بو، به یاد یک خاطره، شخص یا واقعه خاص میافتید. در واقع ذهن میان پدیدههای مختلف پل ارتباطی میسازد.
مترادف
در متون ادبی و روانشناختی، واژههایی مانند فراخوانش، همخوانش و یادآوری بهترین جایگزینها برای این اصطلاح هستند.
ریشه
این کلمه از زبان عربی وارد فارسی شده و صورت مصدری از باب تَفاعُل (تَداعٍ) است. ریشه اصلی آن «د ع و» به معنای دعوت کردن، خواندن و فراخوانی متقابل است.
تلفظ
این واژه در زبان فارسی به صورت فتحه در حرف اول و ساکن در حروف بعدی یعنی [تَ / دا / عی] خوانده و تلفظ میشود.
در جدول
کلمه تداعی دقیقاً ۵ حرف دارد و در حل جدولهای متقاطع معمولاً به عنوان پاسخ برای راهنماهایی مثل «یادآوری ذهنی» یا «همخوانی افکار» کاربرد دارد.
به انگلیسی
بسته به بستر متن، اصطلاح Association پرکاربردترین معادل در بستر روانشناسی برای این کلمه است.
به فارسی
برای جایگزین کردن این واژه بیگانه با ساختارهای اصیل زبان فارسی، از عبارتها و واژههایی نظیر «فراخوانش ذهنی»، «همخوانی» یا «یادآوری متقابل» استفاده میشود.
نماد چیست
این واژه نماد یا سمبل بصری خاصی در فرهنگ عامه ندارد، اما در بستر روانشناسی و نقد ادبی به عنوان نماد پیوستگی اندیشه، زنجیره حافظه، تصویرسازی شاعرانه و ایجاد فضاهای معنایی غیرمستقیم شناخته میشود.
جمعبندی و توضیح کامل تداعی
واژه تداعی اصطلاحی وارداتی از زبان عربی است که در دو حوزه روانشناسی و فقه کاربردهای کاملاً متمایزی دارد. در روانشناسی و زبانشناسی، به معنای پیوند خودکار میان افکار و یادآوری خاطرات از طریق یکدیگر است که به آن تداعی معانی نیز میگویند. این پدیده به ذهن کمک میکند تا میان نشانهها و تجربیات گذشته ارتباط برقرار کند.
از سوی دیگر، در فقه و حقوق این واژه به معنای ادعای همزمان دو نفر نسبت به یک حق یا مال به کار میرود؛ حالتی که در آن هر دو طرف در موقعیت مدعی و منکر قرار میگیرند. شناخت ریشه این کلمه که از واژه دعوت و فراخوانی میآید، درک هر دو کاربرد ذهنی و حقوقی آن را آسانتر میکند.