معنی
چگور یکی از سازهای زهی-زخمهای کهن و سنتی ایران است که کاسهای گلابیشکل دارد. این ساز دستهای بلند و پردههایی مشخص دارد و نواختن آن با مضراب یا ناخن انجام میشود. چگور ارتباط روحی و فرهنگی عمیقی با نواهای محلی و بومی دارد.
یعنی چه
واژه چگور در اصطلاح موسیقی شناسی به نوعی تنبور روستایی یا ساز عاشیقی اطلاق میشود. این ساز به عنوان ابزار اصلی روایت داستانهای حماسی و عاشقانه توسط نوازندگان دورهگرد و محلی به کار میرفته و مایه اصالت هنر نواحی است.
در جدول
در حل جدولهای متقاطع، در پاسخ به راهنماهایی همچون «ساز زهی سنتی»، «تنبور روستایی»، «ساز قشقایی» یا «ساز عاشیقهای آذربایجان»، واژه ۴ حرفی «چگور» یا معادل ۵ حرفی آن «قوپوز» به کار میرود.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای اشاره به این ساز اصیل از نگارش فنوتیپیک Choghur یا Chooghoor استفاده میشود. همچنین در متون تخصصی موسیقیشناسی، برای درک بهتر مخاطب خارجی، آن را نوعی Saz یا Lute اصیل معرفی میکنند.
به ترکی
این واژه ریشه در زبان ترکی دارد. در فرهنگ مکتوب ترکی به صورت Çoğur یا Çöğür نگارش میشود. همچنین در میان ترکان آذربایجان و قفقاز، این ساز هم خانواده یا همرده با ساز «قوپوز» (Qopuz) شناخته میشود که ساز اصلی عاشیقهاست.
نماد چیست
چگور در مردمشناسی و ادبیات شفاهی، نماد اصالت فرهنگی، هنر روستایی و بومی، و روایتگری تاریخ و فولکلور ایل قشقایی، ترکان همدان، ساوه و شاهسون است. این ساز هویت هنری دلسوختگانی است که تاریخ را با شعر و ترانه سینه به سینه نقل کردهاند.
جمعبندی و توضیح کامل چگور
چگور (یا چوگور) یکی از کهنترین سازهای زهی و زخمهای فرهنگ ایران زمین است که ریشهای عمیق در موسیقی بومی و نواحی، بهویژه در میان اقوام ترکزبان مانند ایل قشقایی، ترکان شاهسون، همدان، قزوین و ترکمنها دارد. این ساز با کاسه گلابیشکل و طنین خاص خود، قرنهاست که همراه و همدم روایتهای حماسی، مذهبی و عاشقانه نوازندگانی بوده است که به نام «عاشیق» یا «عاشق» شناخته میشوند.
از نظر ساختاری، چگور شباهت زیادی به تنبور و دوتار دارد و در فرهنگ عامه به عنوان تنبور روستایی نیز نامیده شده است. نام این ساز پیوند نزدیکی با ساز «قوپوز» دارد؛ تا جایی که در بسیاری از مناطق آذربایجان این دو را هممعنی یا تکاملیافته یکدیگر میدانند. نواختن چگور معمولاً با مضراب یا انگشتان دست صورت میگیرد و پردهبندی آن متناسب با مقامهای موسیقی محلی تنظیم میشود.
امروزه چگور فراتر از یک ابزار موسیقی ساده، به عنوان یکی از نمادهای برجسته هویت هنری، اصالت عشایری و ادبیات شفاهی مناطق مختلف ایران شناخته میشود. حفظ و نواختن این ساز کهن گامی مهم در راستای پاسداشت موسیقی مقامات و فرهنگ عامه به شمار میرود.