یعنی چه
«هووخشتره» نام یکی از مقتدرترین پادشاهان سلسلهٔ ماد است. این نام در زبانهای ایرانی باستان (اوستایی و مادی) از دو جزء «هو» به معنی خوب و نیکی، و «خشثره» به معنی پادشاهی، قدرت یا شهریاری تشکیل شده است که در مجموع مفهوم «کسی که فرمانروایی نیکو دارد» را میرساند.
تلفظ
تلفظ این واژه تاریخی در زبان فارسی به صورت [هُوْ وَخْ شَتْ رَه] است که ریشه در صورت بازسازیشدهٔ اوستایی و پارسی باستان آن یعنی Huvaxštra دارد.
در جدول
در جدولهای متقاطع، این کلمه دقیقاً ۸ حرف دارد و معمولاً به عنوان پاسخ برای طراحانی است که «مقتدرترین شاه ماد»، «فاتح نینوا»، یا «براندازنده دولت آشور» را از شما میخواهند.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی و متون تاریخ غربی، این نام را به صورت Cyaxares مینویسند که خود برگرفته از نگارش و تلفظ یونانی قدیم این کلمه (Kyaxares) است.
به عربی
در منابع تاریخی زبان عربی، به ویژه ترجمه کتابهای تاریخ باستان، این نام را به صورت معرب «هوخشترة» یا با پیروی از ریشه یونانی به صورت «سياكسار» نقل کردهاند.
به فارسی
برگردان واژگانی این اسم خاص به فارسی امروز، صفتهایی مانند «نیکشهریار» یا «پادشاه عادل» است. از نظر ریشهشناسی زبانی، جزء دوم آن یعنی «خشثره» با کلماتی چون «شاه»، «شهرستان» و «شهریار» در فارسی معاصر همخانواده است.
در قرآن
نام هووخشتره در قرآن مجید نیامده است. این نام متعلق به تاریخ پیش از اسلام و دوران مادها (قرن ۷ و ۶ پیش از میلاد) است و در متون قرآنی مستقیماً هیچ اشارهای به او یا پادشاهیاش وجود ندارد.
نماد چیست
هووخشتره در تاریخ ایران باستان نماد اقتدار ملی، یکپارچگی قبایل مادی و پایان دادن به سلطه ستمگرانه امپراتوری آشور با فتح نینوا است. او همچنین نماد نخستین فرمانروایی است که ارتش ایران را بر اساس نظام پیادهنظام و سوارهنظام سازماندهی کرد.
جمعبندی و توضیح کامل هووخشتره
«هووخشتره» یک نام خاص تاریخی و اصیل ایرانی است که به سومین و مقتدرترین پادشاه سلسلهٔ ماد تعلق دارد. این واژه در زبانهای باستانی ایران از ترکیب دو بخش به معنای «فرمانروای نیک» یا «دارای پادشاهی خوب» ساخته شده است. او در دوران حکومت خود توانست با متحد کردن اقوام مختلف، پایهگذاری یک ارتش منظم و سرنگون ساختن امپراتوری آشور، ایران را به یک قدرت بزرگ منطقهای تبدیل کند.
از نظر زبانی، این کلمه مترادف یا متضاد مستقیمی در زبان فارسی امروز ندارد زیرا یک اسم خاص است، اما ریشهٔ آن با واژگانی چون شاه و شهریار پیوند دارد. در منابع غربی او را با نام یونانی «سیاکسارس» (Cyaxares) میشناسند و در متون مذهبی مانند قرآن نیز نامی از او برده نشده است. در ادبیات اسطورهای ایران، گاهی ویژگیهای او با شخصیت شبهافسانهای «کیخسرو» مقایسه میشود.