یعنی چه
ریا به معنی خودنمایی و انجام دادن کارهای عبادی یا پسندیده در برابر دیدگان مردم به قصد جلب توجه و مقام است. سمعه نیز به معنی بازگو کردن و به گوش مردم رساندن کارهای نیک پنهانی برای کسب شهرت، آوازه و ستایش مادی است.
تلفظ
واژه اول به صورت رِیا (رِیاء) و واژه دوم به صورت سُمعِه (سُمعَة) تلفظ میشود.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، پاسخ این ترکیب دقیقاً «ریا و سمعه» با ۸ حرف است. واژههای مترادف دیگری مانند تظاهر، خودنمایی، تزویر و سالوس نیز کاربرد دارند.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای مفهوم ریا از واژههای Hypocrisy یا Ostentation و برای سمعه از اصطلاحات مربوط به کسب شهرت مانند Seeking reputation استفاده میشود.
به عربی
این دو واژه اصل عربی دارند و در متون روایی، اخلاقی و فقهی عرب زبانان به همین صورت «الریاء والسمعة» به کار میروند.
به فارسی
معادلهای دقیق فارسی برای این ترکیب، «خودنمایی و شهرتطلبی» یا «ظاهرنمایی و آوازهجویی» است که به ترتیب جنبه دیداری و شنیداری این رذیلت اخلاقی را نشان میدهند.
در قرآن
واژه ریا (به صورت رئاء) ۵ بار در قرآن از جمله در آیه ۲۶۴ سوره بقره، آیات ۳۸ و ۱۴۲ سوره نساء، آیه ۴۷ سوره انفال و آیه ۶ سوره ماعون به عنوان صفت منافقان و باطلکننده انفاق و عبادت آمده است. اما واژه سمعه در متن قرآن نیست و در احادیث نبوی در کنار ریا مطرح شده است.
نماد چیست
در فرهنگ اخلاقی و تمثیلات قرآنی، ریا و سمعه نماد طبل توخالی، پوسته بدون هسته، کف روی آب و داشتن ماسک بر چهره است. همچنین قرآن آن را به سنگ صافی تشبیه میکند که خاک باروری رویش باشد اما با بارانی تند شسته شده و بیثمر میماند.
جمعبندی و توضیح کامل ریا و سمعه
ترکیب «ریا و سمعه» در اخلاق اسلامی نشاندهنده دو آفت بزرگ برای خلوص نیت و اعمال عبادی انسان است. ریا به جنبه دیداری مربوط میشود؛ یعنی فرد کار نیکی را انجام میدهد تا دیگران او را ببینند و تحسین کنند. در مقابل، سمعه به جنبه شنیداری اختصاص دارد؛ یعنی فرد کار خیری را که پنهانی انجام داده، بازگو میکند تا به گوش دیگران برسد و به شهرت و آوازه دست یابد.
هر دو مفهوم در مقابل «اخلاص» قرار میگیرند و بر اساس آیات قرآن و روایات دینی، موجب باطل شدن پاداش اعمال میشوند، چرا که محرک اصلی در آنها کسب جایگاه در قلوب مردم است نه جلب رضایت پروردگار.