یعنی چه
خمر در لغت به معنی پوشاندن و پنهان کردن چیزی است و در اصطلاح عام و فقهی به هر مایهٔ مستکننده، مِی یا شراب گفته میشود؛ زیرا مستی حاصل از آن عقل انسان را میپوشاند و زائل میکند. همچنین در حالت جمع (خُمُر)، به معنای روسری و پوشش سر زنان است.
ریشه
این واژه از ریشهٔ سه حرفی عربی «خَمَرَ» به معنای پوشاندن و مخفی کردن گرفته شده است. علت نامگذاری شراب به خمر این است که هوشیاری و عقل فرد را مختل کرده و میپوشاند. کلماتی مانند خمار (روسری)، تخمیر و خمیر نیز از همین ریشه هستند.
تلفظ
این واژه در زبان فارسی و عربی به صورت خَمْر (Khamr) با فتح حرف اول و سکون حرف دوم تلفظ میشود. در حالت جمع آن که به معنای پوشش سر است، به صورت خُمُر (Khumur) با ضمه خ و م خوانده میشود.
در جدول
در جدولهای متقاطع کلمات، واژه خمر دقیقاً ۳ حرف دارد و به عنوان پاسخ برای راهنماهایی نظیر شراب، مایع مستکننده، باده یا مسکر کاربرد دارد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی با توجه به سیاق متن، از واژه Wine برای شرابهای کلاسیک و از واژههای Alcohol یا Intoxicant برای مفاهیم فقهی و عام مواد مستکننده استفاده میشود.
به عربی
از آنجا که خود واژه خمر اصالتاً عربی است، در این زبان به عنوان اسم جنس برای تمامی مسکرات و نوشیدنیهای الکلی زایلکننده عقل به کار میرود.
به فارسی
معادلهای اصیل و ادبی واژه خمر در زبان فارسی شامل کلماتی چون شراب، مِی، باده، مُل و صهباء است که در ادبیات کلاسیک و اشعار فارسی کاربرد فراوانی دارند.
در قرآن
واژه خمر در قرآن در سه مفهوم ذکر شده است: اول به عنوان مایع مستکننده حرام در دنیا (مانند آیه ۹۰ سوره مائده که آن را رجس و عمل شیطان نامیده)، دوم به عنوان نوشیدنی پاک و لذتبخش بهشتی بدون مستی و سردرد (آیه ۱۵ سوره محمد)، و سوم در حالت جمع (خُمُر) به معنی روسری و پوشش زنان (آیه ۳۱ سوره نور).
نماد چیست
خمر در ادبیات و عرفان اسلامی نماد عشق مفرط، جوشش درونی، بیخودی از خود و کسب معرفت شهودی است که عقل مصلحتاندیش را کنار میزند. در مقابل، در نگاه ظاهری و فقهی، مظهر گمراهی، غفلت، فساد عقل و پلیدی است.
جمعبندی و توضیح کامل خمر
واژه «خمر» از ریشهای عربی به معنای پوشاندن گرفته شده و در اصطلاح به هر ماده یا نوشیدنی مستکنندهای اطلاق میشود که با ایجاد مستی، پرده بر روی عقل و هوشیاری انسان میکشد. این واژه در فرهنگ اسلامی و فقه، نماد اصلی محرمات و زوال عقل به شمار میرود و آیات متعددی در قرآن کریم به تحریم تدریجی و قطعی آن در دنیا اشاره دارند.
با این حال، خمر در ادبیات کلاسیک و عرفان فارسی تغییر ماهیت داده و به صورت استعاری به معنای «خمر الهی»، جذبه، عشق مفرط و بیخودی از خود برای رسیدن به معرفت شهودی به کار میرود. همچنین شکل جمع این واژه (خُمُر) در قرآن کریم به معنی پوشش و روسری زنان استفاده شده که نشاندهنده حفظ معنای لغوی ریشه آن یعنی ستر و پوشش است.