معنی
واژه هگمتانه در لغتنامهها و منابع معتبر تاریخی به معنی محل گردآمدن، جای تجمع یا مجمع آمده است که به محل گردهمایی مردم یا رهبران پیش از شکلگیری دولت اشاره دارد.
یعنی چه
هگمتانه در مفهوم اصطلاحی یعنی جایگاه اتحاد و اجتماع اقوام؛ این واژه اشاره به کهنترین کلانشهر و پایتخت منسجم تاریخ ایران در دوران مادها دارد که امروزه همدان نامیده میشود.
مترادف
واژههای تاریخی، کلاسیک و توصیفی که به عنوان برابرهای معنایی یا نامهای دیگر این شهر باستانی به کار میروند.
متضاد
از آنجا که هگمتانه اسم خاص مکان است متضاد مستقیم ندارد؛ اما از نظر ریشه لغوی که به معنی تجمع است، واژههایی مانند پراکندهگاه یا تفرق در تقابل با آن قرار میگیرند.
هم خانواده
واژههایی که با هگمتانه همریشه بوده و از مفهوم باستانی گرد آمدن و تجمع مشتق شده یا شکل دگرگونشده تاریخی آن هستند.
ریشه
این واژه ریشه در زبان فارسی باستان دارد. در کتیبه بیستون داریوش بزرگ به صورت «هَمگمَتانَ» (Hamgmatāna) ثبت شده که از واژه «هَنگمَتَ» به معنی گردآمدن همراه با پسوند مکان «ـانه» ساخته شده است.
جمله سازی
در جدول
در سوالات جدول کلمات متقاطع، در پاسخ به طراحانی که پایتخت مادها، مجمع باستانی یا نام قدیم همدان را میخواهند، واژه ۷ حرفی «هگمتانه» یا معادل یونانی آن «اکباتان» قرار میگیرد.
به انگلیسی
در منابع بینالمللی و متون تاریخ باستان، این شهر غالباً با نام مشتقشده از نگارش یونانی آن یعنی Ecbatana شناخته و نگاشته میشود.
جمعبندی و توضیح کامل هگمتانه
هگمتانه یکی از باشکوهترین و کهنترین نمادهای تمدن، هویت ملی و شهرنشینی پیشرفته در تاریخ ایران زمین است. این محوطه باستانی که امروزه در دل شهر همدان قرار دارد، به عنوان نخستین پایتخت پادشاهی انسجامیافته مادها شناخته میشود و قدمت تاریخی ساختارهای سیاسی و شهری آن به بیش از سه هزار سال پیش بازمیگردد.
از منظر زبانی و ریشهشناسی، نام هگمتانه بازتابدهنده مفهوم عمیق وفاق و اتحاد است؛ چرا که ریشه این واژه در زبان فارسی باستان به معنای «محل تجمع» و «گردهمایی» بوده و نشان میدهد که این مکان پیش از تبدیل شدن به یک پایتخت بزرگ، جایگاهی برای گرد آمدن و همپیمان شدن اقوام مختلف ایرانی بوده است.
امروزه تپه باستانی هگمتانه با بقایای معماری شگفتانگیز، سیستم پیشرفته کانالکشی آب و اشیای گرانبهای کشفشده در آن، نه تنها یک سایت باستانشناسی بینظیر جهانی، بلکه مظهر دیرینگی مقتدرانه، پیوند فرهنگی و اصالت تمدن ایرانیان به شمار میرود.