معنی
این واژه دو وجهه معنایی متفاوت دارد؛ در ریشه عربی به عنوان حرف زمان به معنی «وقتی که» و حرف جزم به معنی «هنوز نه» به کار میرود. در ریشه کهن فارسی و اوستایی نیز به معنی ملجأ و پناهگاه آمده است.
یعنی چه
در زبان دستوری، وقتی بر سر فعل مضارع بیاید زمان را به گذشته منفی (منفی نقلی) تبدیل میکند و نشان میدهد کاری هنوز انجام نشده اما انتظار میرود در آینده رخ دهد. در کاربرد دیگر، زمان وقوع یک اتفاق را مشخص میکند.
مترادف
بسته به ریشه واژه، در حالت عربی با کلماتی مثل چون و زمانی که، و در حالت فارسی با واژههایی مانند پناهگاه و مأمن مترادف است.
متضاد
در وجه عربی متضاد مستقیم دستوری ندارد، اما در وجه فارسی کلماتی که نشاندهنده نبود مأمن و پناه هستند به عنوان متضاد مفهومی آن شناخته میشوند.
در جدول
در جدولهای متقاطع این کلمه معمولاً با راهنمای «پناه و ملجأ» یا «هنوز نه در عربی» خواسته میشود که پاسخ آن خود واژه «لما» با ۳ حرف است.
به انگلیسی
معادلهای انگلیسی این واژه دقیقاً بر اساس نقش دستوری و ریشه آن در متن تغییر میکنند.
به عربی
خود واژه اصل عربی دارد، اما برای ترجمه کاربرد فارسی آن (پناه) از واژههای ملجأ و مأوى استفاده میشود.
به فارسی
برگردان دقیق این کلمه در عبارات فارسی به صورت «چون که»، «وقتی که» یا واژه کهن «زینهار و پناه» ظاهر میشود.
جمعبندی و توضیح کامل لما
واژه «لما» یک کلمه دوجانبه با کاربردهای کاملاً متمایز است. از یک سو در دستور زبان عربی و متون قرآنی به عنوان یک حرف دستوری پرکاربرد شناخته میشود که یا زمان وقوع کاری را با معنای «چون و هنگامی که» رسانده یا برای نفی ناتمام (منفی نقلی) به معنی «هنوز نه» به کار میرود و اشاره دارد که رخداد مورد نظر هنوز اتفاق نیفتاده ولی انتظار وقوع آن بالا است.
از سوی دیگر، در فرهنگهای اصیل زبان فارسی مانند برهان قاطع، این واژه ریشهای کهن داشته و به عنوان اسم به معنی پناه، مأمن، ملجأ و گریزبود معرفی شده است. بنابراین شناخت معنای دقیق آن کاملاً به بافت متن و ریشه زبان مورد استفاده بستگی دارد.