یعنی چه
«تواضع مقربان» یک ترکیب تفسیری، اخلاقی و عرفانی است که به فروتنی خالصانه و عبودیت بیتکبر فرشتگان، اولیاءالله و بندگان خاص درگاه الهی در برابر عظمت خداوند و خلق اشاره دارد. در عرفان اسلامی، هرچه مقام معنوی فرد بالاتر میرود، تواضع او بیشتر میشود.
تلفظ
این ترکیب از دو واژه عربی الاصل تشکیل شده و به صورت اضافه بیانی یا موصوفی خوانده میشود: تَواضُع (با ضمه روی ضاد و سکون ع) و مُقَرَّبان (با پیش روی میم، زبر روی قاف و تشدید و زبر روی را).
در جدول
در پاسخ به سوالات جدول با موضوع فروتنی نزدیکان الهی، عبارت ۱۱ حرفی «تواضع مقربان» به کار میرود.
به انگلیسی
برای انتقال این مفهوم عرفانی در زبان انگلیسی از عباراتی استفاده میشود که نشاندهنده فروتنی (Humility/Modesty) افراد نزدیک به پیشگاه الهی (Close/Near ones) باشد.
به عربی
این ترکیب ریشه در زبان عربی دارد و به صورت مضاف و مضافالیه «تواضع المقربین» عینا در متون اخلاقی و دینی عربی استفاده میشود.
به فارسی
معادلهای روان و سره فارسی برای این ترکیب شامل عباراتی چون «فروتنی واصلان»، «افتادگی عرشیان»، «شکستهنفسی اهل قرب» و «فروتنی اولیاءالله» است که همان معنای خضوع در اوج بلندی مرتبه را میرسانند.
در قرآن
عین این ترکیب در قرآن نیامده، اما آیه ۲۰۶ سوره اعراف بر این مفهوم دلالت دارد: «إِنَّ الَّذِينَ عِندَ رَبِّكَ لَا يَسْتَكْبِرُونَ عَنْ عِبَادَتِهِ وَيُسَبِّحُونَهُ وَلَهُ يَسْجُدُونَ»؛ کسانی که در مقام قرب نزد پروردگار تو هستند، از عبادتش تکبر نمیورزند و او را تسبیح میگویند و سجده میکنند.
نماد چیست
در فرهنگ و ادبیات عرفانی، تواضع مقربان نماد این اصل است که «هرچه قرب بیشتر، تواضع بیشتر». فرشتگان مقرب (مانند جبرئیل و میکائیل) و حالت سجده ملائکه در برابر عظمت الهی، نمادهای عینی و تصویری این مفهوم هستند.
جمعبندی و توضیح کامل تواضع مقربان
عبارت «تواضع مقربان» یک ترکیب اصطلاحی مستقل و کلاسیک در لغتنامههای کهن نیست، بلکه یک ترکیب تفسیری، عرفانی و اخلاقی است که از همنشینی دو واژه عربی «تواضع» (از ریشه وضع) و «مقربان» (از ریشه قرب) پدید آمده است. این اصطلاح اخلاقی به فروتنی، خشوع و شکستهنفسی بندگان خاص، اولیاءالله و فرشتگانی اشاره دارد که در عین داشتن بالاترین مقامات معنوی و تقرب به درگاه الهی، ذرهای کبر و عجب در رفتار و عبادت آنان راه ندارد.
در ادبیات دینی و قرآنی، اگرچه عین این عبارت صراحتاً ذکر نشده است، اما مضمون آن در آیاتی مانند آیه آخر سوره اعراف (که رفتار فرشتگان مقرب را در تسبیح و سجده مداوم بدون هیچگونه استکباری توصیف میکند) متجلی است. این مفهوم در عرفان اسلامی به عنوان یک قاعده کلی شناخته میشود؛ یعنی هر اندازه که انسان به سرچشمه نور و عظمت الهی نزدیکتر میشود، به ناچیز بودن خود بیشتر پی برده و در نتیجه فروتنی و افتادگی او در برابر خدا و خلق افزونتر میگردد.