معنی
در لغت به معنای حال خوش، شادمانی و مسرت است. در اصطلاح و کاربرد رایج، به معنای آرزو کردن نعمتی است که دیگری دارد، بدون آنکه آرزوی نابودی یا از دست رفتن آن نعمت را برای آن شخص داشته باشیم. به زبان ساده، یعنی آرزوی داشتنِ خوبیهای دیگران برای خود، بدون هرگونه بدخواهی برای آنها.
یعنی چه
این حالت معمولاً با حس تحسین و میل به رسیدن به همان وضعیت همراه است. فرد با دیدن موفقیت یا نعمتهای دیگران، انگیزهای مثبت برای پیشرفت و تلاش پیدا میکند و برخلاف حسادت، آرزوی صدمه دیدن یا محروم شدن دیگران را ندارد.
مترادف
کلماتی مانند رشک بردن (در وجه مثبت آن) و منافسه قرآنی دقیقترین همپوشانی معنایی را با غبطه خوردن دارند.
متضاد
حسادت به عنوان اصلیترین متضاد اخلاقی آن شناخته میشود، چرا که در حسادت فرد خواهان نابودی نعمت دیگران است.
تلفظ
واژه غبطه از ریشه عربی (غبط) گرفته شده و ترکیب آن با فعل خوردن، یک مصدر مرکب فارسی را میسازد.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، با توجه به تعداد حروف خواستهشده، واژههای غبطه، رشک یا حسرت میتوانند به عنوان گزینههای جایگزین مدنظر قرار گیرند.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی واژه Envy معنایی عام دارد که هم حسادت و هم غبطه را پوشش میدهد، اما ترکیب Benign envy دقیقاً به معنای رشکِ مثبت و غبطه است.
به عربی
ریشه اصلی این کلمه عربی است و در متون اخلاقی و دینی عربی در برابر «الحسد» به کار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل غبطه خوردن
عبارت «غبطه خوردن» به معنای آرزو کردن نعمتی است که دیگری از آن برخوردار است، بدون آنکه فرد آرزوی زوال، نابودی یا سلب آن نعمت را از شخص مقابل داشته باشد. این مفهوم در روانشناسی و اخلاق، به عنوان یک حس مثبت، سازنده و محرک برای پیشرفت فردی شناخته میشود و نمادی از رقابت سالم و تحسینِ بدون بخل است.
از دیدگاه ریشهشناسی، واژه «غبطه» عربی بوده و از ماده (غبط) مشتق شده است که پس از ورود به زبان فارسی، به همراه فعل معین «خوردن» به صورت مصدر مرکب به کار میرود. در فرهنگ قرآنی و اسلامی، اگرچه خود واژه غبطه به صراحت در متن قرآن نیامده، اما مصادیق اخلاقی آن (مانند درخواست حضرت زکریا پس از دیدن مقامات مریم ع) و مفاهیم مرادف آن همچون «منافسه» به شدت ستوده شدهاند.
تفاوت بنیادین غبطه با حسادت در جهتگیری درونی آن است؛ حسود به دنبال پسرفت دیگران و نابودی داشتههای آنان است، اما کسی که غبطه میخورد، پیشرفت دیگران را الگو قرار داده و بدون بدخواهی، برای ارتقای خود تلاش میکند.