یعنی چه
کلندون (یا کِلِندون) در واقع همان شکل عامیانه، گفتاری و محلی واژه کهن «کلیددان» یا «کلند» است. این واژه به نوعی قفل بزرگ و سنتی از جنس چوب اشاره دارد که در قدیم پشت درهای چوبیِ یکلنگه باغها، خانهها، طویلهها یا دروازه کوچه باغها (بهویژه در مناطق کویری و مرکزی ایران مانند یزد، اردکان، آباده و فارس) تعبیه میشد. این قفل مکانیزم چوبی جالبی داشت و با یک کلید چوبیِ دندانهدارِ منحصربهفرد باز میشد.
تلفظ
این واژه در گویش عامیانه و محلی به صورت کِلِندون (Kelendon) تلفظ میشود که فرم تغییریافته و روانشدهٔ کِلِند یا کلیددان در زبان گفتاری است.
در جدول
در جدولهای متقاطع، پاسخ این کلمه به عنوان قفل چوبی قدیمی، چفت در یا کلیددان، خودِ واژه «کلندون» با ۶ حرف است. نمونههای کوتاهتر آن مانند «کلند» یا «کلون» نیز کاربرد دارند.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای اشاره به این نوع سازه سنتی و قفلهای چوبی قدیمی از اصطلاحات Wooden lock یا Wooden latch استفاده میشود.
به ترکی
در زبان ترکی معادل دقیق قفل چوبی Ahşap kilit است و برای مطلقِ چفت پشت در از واژه Sürgü استفاده میشود.
به فارسی
معادلهای فارسی معیار و کهن این واژه شامل «کلیددان»، «کلند» و «کلون» است. این کلمات در متون کلاسیک فارسی نیز به چشم میخورند؛ چنانکه مولوی میفرماید: «زانکه آن یار کلید است و شما همچو کلندید».
نماد چیست
در فرهنگ عامه و معماری سنتی ایران، کلندون نمادی از امنیت قدیمی، درونگرایی در ساختار منازل کهن، حفاظت، حریم و رازنگهداری اهل خانه به شمار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل کلندون
واژه «کلندون» (یا کِلِندون) یک واژه اصیل و گفتاری در زبان فارسی است که ریشه در کلمه کهن «کلیددان» (کلید + دان) دارد. این واژه در طول زمان با حذف دگرگون شده و در گویشهای محلی و مناطق مرکزی ایران (مانند یزد و فارس) به شکل کلندون درآمده است و به قفلها و چفتهای بزرگ چوبی پشت در باغها و خانهها اشاره دارد.
اگرچه این شکل از واژه به صورت رسمی و مستقل در لغتنامههای شاخص چون دهخدا ثبت نشده، اما ریشه سنتی آن یعنی «کلند» و «کلون» کاملاً تثبیتشده هستند و حتی در شعر شاعران بزرگی چون ناصرخسرو و مولوی به عنوان ابزار چوبی بستن در به کار رفتهاند. کلندون در فرهنگ عامه یادآور معماری کویری و امنیت ساده و بیآلایش زندگی سنتی است.