معنی
آژان در اصل به معنای مأمور، نماینده یا عاملی است که وظیفهای از سوی یک سازمان یا دولت به او محول شده است. در زبان فارسی، این کلمه بیشتر برای اشاره به مأموران شهربانی و نظمیه در دوران قاجار و پهلوی اول به کار میرفته است.
یعنی چه
عبارت آژان در زبان عامه و اداری گذشته، معادل مأمور قانون و نگهبان نظم شهری بود که وظیفه حفظ امنیت شهروندان و اجرای دستورات حکومتی را بر عهده داشت.
مترادف
واژههای فوق در بافتهای تاریخی و معنایی مختلف میتوانند به عنوان هممعنی آژان استفاده شوند.
متضاد
برای این واژه متضاد مستقیم و ثابتی در فرهنگهای لغت ثبت نشده است، اما از نظر تقابل اجتماعی میتوان این کلمات را مد نظر قرار داد.
هم خانواده
این کلمات از نظر ریشهشناختی یا کاربرد گفتاری با واژه آژان در ارتباط هستند.
ریشه
این واژه یک وامواژه فرانسوی است که در دوران معاصر (بهویژه اواخر قاجار و عهد پهلوی) از طریق زبان اداری و نظامی وارد زبان فارسی شده است.
جمله سازی
در جدول
در جدولهای متقاطع، به عنوان پاسخ برای پرسشهایی نظیر پاسبان قدیمی یا مأمور شهربانی سابق کاربرد دارد.
به انگلیسی
بسته به اینکه معنای مأمور نظمیه مد نظر باشد یا معنای عام کارگزار، معادلهای انگلیسی آن تغییر میکند.
معنی انگلیسی/خارجی
واژه اصلی در زبان فرانسوی و انگلیسی Agent است که از ریشه لاتین مشتق شده و به معنای کسی است که عمل میکند، نماینده یک سازمان است یا وکالت کاری را بر عهده دارد. در زبان ترکی نیز کلمه Ajan به کار میرود که بیشتر معنای جاسوس یا مأمور مخفی را متبادر میکند.
جمعبندی و توضیح کامل آژان
واژه «آژان» یک وامواژه فرانسوی (Agent) است که در دوران معاصر، بهویژه در اواخر عهد قاجار و دوره پهلوی اول، وارد زبان فارسی شد. این کلمه در ساختار اداری و انتظامی آن زمان به مأموران شهربانی، نظمیه و پاسبانها اطلاق میشد و نمادی از نظم سختگیرانه حکومتی و قدرت شهری بود.
امروزه کاربرد این کلمه در زبان فارسی اصیل و روزمره تا حد زیادی منسوخ شده و جای خود را به واژه «پلیس» داده است؛ به همین دلیل، آژان بیشتر بار تاریخی و نوستالژیک دارد و در ادبیات معاصر یا نقلقولهای مربوط به تهران قدیم شنیده میشود.
علاوه بر معنای انتظامی، این واژه در ریشه اصلی خود معنای عامتری مانند کارگزار، عامل و نماینده نیز دارد که با واژههای همخانوادهاش مثل آژانس (نمایندگی) همبستگی معنایی نزدیکی دارد.