یعنی چه
جزمگرا به کسی گفته میشود که با تعصب، صلبیت و بدون نیاز به دلیل، برهان یا منطق، بر عقاید خود پافشاری میکند. این فرد تفکرات خود را مطلق و غیرقابلتغییر دانسته و حقیقت را منحصراً نزد خود میبیند. این واژه در بافتهای فلسفی، سیاسی و روانشناختی کاربرد فراوان دارد.
تلفظ
تلفظ صحیح این واژه به صورت «جَزمْگَرا» (jazm-garā) است.
در جدول
در جدولهای متقاطع، واژه «جزم گرا» به عنوان پاسخ ۶ حرفی برای راهنماهایی چون «متعصب»، «دگم» یا «خشکمغز» استفاده میشود.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای توصیف ویژگی جزمگرایی از صفت Dogmatic و برای اشاره به شخص جزمگرا از اسم Dogmatist استفاده میشود.
به فارسی
واژههای مترادف و هممعنی فارسی آن شامل دگماتیک، جزماندیش، متعصب، خشکمغز، قشری، صلب و مطلقگرا است. کلمات متضاد آن نیز نسبیگرا، آزاداندیش، شکگرا و انعطافپذیر هستند.
در قرآن
عین واژه «جزمگرا» در قرآن نیامده است، اما مفهوم و آفات آن نظیر پیروی کورکورانه از گذشتگان (آیه ۱۷۰ سوره بقره) و تکیه بر ظن و گمان به جای یقین علمی (آیه ۲۴ سوره جاثیه) بهشدت نکوهش شده است.
نماد چیست
برای این مفهوم فلسفی و روانشناختی، نماد بصری یا سنتیِ ثبتشدهای وجود ندارد؛ اما در کاریکاتورها و طرحهای مدرن گاهی با نمادهایی مثل «مغز قفلشده» یا «چشمبند» تصویر میشود.
جمعبندی و توضیح کامل جزم گرا
واژه «جزمگرا» از ترکیب فعل عربی «جَزَمَ» (به معنی قطع کردن و حتمی کردن کار) و پسوند فارسی «گرا» ساخته شده است. این اصطلاح در لغت به معنای کسی است که با قاطعیت رأی میدهد، اما در مفهوم رایج به رویکردی فکری و روانی اشاره دارد که در آن فرد توانایی بازنگری در باورهای خود را ندارد.
شخص جزمگرا با بستن مسیر گفتگو و نپذیرفتن شواهد جدید، ساختاری صلب به اندیشه خود میدهد. این پدیده نه تنها در فلسفه، بلکه در رفتارهای اجتماعی، سیاسی و دینی نیز به عنوان یک آسیب جدی شناخته میشود که مانع رشد علمی و تفاهم انسانی است.