یعنی چه
العنقا (یا عنقا) در لغت به معنای درازگردن است و در اصطلاح و فرهنگ عامه، به پرندهای اسطورهای، شگفتانگیز، بسیار بزرگ و نایاب اشاره دارد که دست انسان به آن نمیرسد.
تلفظ
این واژه با الف و لام معرفه عربی به صورت «اَلْـعَـنْـقـا» تلفظ میشود. در زبان عربی اصل آن با همزه پایانی به صورت «العنقاء» است.
در جدول
پاسخ دقیق شش حرفی برای این مدخل در جدول «العنقا» است. از طراحان جدول ممکن است معادلهای آن مانند سیمرغ یا ققنوس را نیز مد نظر داشته باشند.
به انگلیسی
در فرهنگ غربی و زبان انگلیسی، نزدیکترین معادل مفهومی برای این موجود اسطورهای کلمه Phoenix است، اگرچه در متون تخصصی اسطورهشناسی از عین واژه به صورت Anqa نیز استفاده میشود.
به عربی
ریشه این کلمه کاملاً عربی است و در این زبان به صورت «العنقاء» (با همزه پایانی) نوشته میشود که به پرندهای مایه حیرت و افسانهای اشاره دارد.
به فارسی
معادلهای مستقیم و کاربردی این واژه در ادبیات و فرهنگ فارسی، «سیمرغ» (مرغ مَثَلی جاودان) و «ققنوس» هستند که هردو به پرندگانی نایاب و مظهر بلندنظری اشاره دارند.
در قرآن
واژه «العنقا» یا «عنقاء» به صورت صریح و مستقیم در متن قرآن کریم ذکر نشده است؛ با این حال، در برخی کتابهای تفسیری و روایات ذیل داستانهای اقوام گذشته یا پرندگان، به نام آن اشاره شده است.
نماد چیست
العنقا در ادبیات عرفانی و پارسی نماد گوشهنشینی، دوری از دسترس، بلندهمتی و مناعت طبع است؛ پدیدهای کنایی از چیزی که بسیار شهرت دارد اما حقیقت مادی و بیرونی برای آن متصور نیست.
جمعبندی و توضیح کامل العنقا
واژه «العنقا» (یا همان عنقا با الف و لام) ریشه در زبان عربی و از ماده «عنق» دارد که در اصل به معنای موجودی با گردن بلند و کشیده است. در فرهنگ اسطورهای و ادبی ایران و عرب، این کلمه به پرندهای افسانهای، عظیمالجثه و فوقالعاده نایاب اطلاق میشود که آشیانهای دور از دسترسِ انسانها دارد.
در ادبیات فارسی، العنقا پیوند معنایی عمیقی با «سیمرغ» دارد و شاعران بزرگی همچون حافظ از آن به عنوان مظهر بلندنظری، عزلتگزینی و نایاب بودن یاد کردهاند؛ آنچنان که میگویند کنایه از پدیدهای است که تنها نامی از آن شنیده میشود اما جسم و نشانی در جهان واقعی ندارد.
این کلمه گرچه در متن صریح قرآن کریم نیامده، اما در تفاسیر و ادبیات اسلامی جایگاه ویژهای یافته است. معادل جهانی و انگلیسی آن پرنده «ققنوس» (Phoenix) است که وجه مشترک همه آنها جاودانگی، خردمندی و ماهیت افسانهای منحصربهفردشان است.