یعنی چه
تفسیر تابعین به آرا، روایات و دانش تفسیری مفسرانی گفته میشود که خودِ پیامبر اسلام (ص) را درک نکردهاند، اما با اصحاب پیامبر (صحابه) همنشینی و شاگردی داشته و قرآن را از آنها یا با اجتهاد خود تبیین کردهاند.
تلفظ
این عبارت از دو واژه عربی «تَفْسیر» (بر وزن تفعیل) و «تابِعین» (جمعِ مکسر یا سالمِ تابعی با ی و ن) تشکیل شده است.
در جدول
در مسابقات و جدولهای متقاطع، پاسخ این اصطلاح تاریخی و علوم قرآنی ۱۱ حرف دارد.
به انگلیسی
در متون تخصصی انگلیسی، از واژه Exegesis یا Commentary برای تفسیر و از Successors برای تابعین استفاده میشود.
به عربی
این اصطلاح کاملاً ریشه در زبان و علوم اسلامی عربی دارد و به صورت تفاسير التابعين نیز به کار میرود.
به فارسی
برگردان دقیق و روان فارسی این اصطلاح، «تفسیرِ نسلِ دومِ مفسرانِ اسلام» یا «تفسیرِ پیروانِ صحابه» است که به تبیین و رمزگشایی آیات قرآن میپردازد.
در قرآن
خودِ ترکیب «تفسیر تابعین» در قرآن نیامده است؛ اما کلمه «تفسیر» یکبار در آیه ۳۳ سوره فرقان و واژه «التابعين» در آیه ۳۱ سوره نور آمده است. همچنین مفهوم تحسینِ تابعین در آیه ۱۰۰ سوره توبه با عبارت «وَالَّذِينَ اتَّبَعُوهُمْ بِإِحْسَانٍ» ذکر شده است.
نماد چیست
این اصطلاح در علوم اسلامی نمادین است برای نسل انتقال دانش دینی از صحابه به نسلهای بعد و به عنوان پل ارتباطی میان روایات شفاهی اولیه و تدوین علمیِ کتب تفسیری شناخته میشود.
جمعبندی و توضیح کامل تفسیر تابعین
اصطلاح «تفسیر تابعین» یک ترکیب وصفی و اصطلاحی تخصصی در حوزه علوم قرآنی، تاریخ اسلام و تفاسیر مأثور (روایی) است. این واژه به مجموعه روایات، آرا و تبیینهای مفسرانی اشاره دارد که گرچه خود پیامبر اسلام (ص) را ندیدهاند، اما با صحابه بزرگوار همنشینی و شاگردی داشته و دانش تفسیری را از آنان فرا گرفتهاند. از چهرههای نامدار این دوره میتوان به مجاهد، سعید بن جبیر و عکرمه اشاره کرد.
این اصطلاح علمی در واقع نمادِ شکلگیری طبقه دوم مفسران و پل ارتباطی انتقال معارف وحیانی به نسلهای بعدی اسلام است. ریشه کلمات آن عربی بوده و اهمیت آن در بررسی سیر تحول فهم متن قرآن و شکلگیری مکاتب تفسیری اولیه مانند مکتب مکه، مدینه و کوفه بسیار حیاتی ارزیابی میشود.