یعنی چه
خیلاء در لغت به معنای تکبر، عُجب، خودبینی و گردنکشی است. این واژه حالتی روانی را توصیف میکند که در آن فرد بر اساس یک تصور و خیال باطل، خود را بالاتر و برتر از دیگران میپندارد و ممکن است این غرور در رفتار یا طرز راه رفتن او (خرامیدن با ناز و افاده) نیز آشکار شود.
تلفظ
این واژه در زبان عربی و فارسی به صورت خُیَلاء (با ضمه خ و فتحه ی) تلفظ میشود و اسم مصدر از ریشه (خ ی ل) است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، پاسخ واژه «خیلاء» یک کلمه ۵ حرفی است که به عنوان مترادف تکبر، عجب و خودپسندی شناخته میشود.
به انگلیسی
برای انتقال مفهوم خیلاء در زبان انگلیسی با توجه به میزان شدت آن، از واژگانی چون Arrogance (تکبر شدید) و Conceit یا Vanity (خودپسندی) استفاده میشود.
به عربی
واژه خیلاء اصالتاً عربی است و در این زبان نیز دقیقاً به معنای تکبر و خود بزرگبینیِ ناشی از توهمِ فضیلت به کار میرود.
به فارسی
معادلهای دقیق فارسی این واژه شامل خودبینی، گردنکشی، خودپسندی، فروتنیناپذیری و پنداربرتری هستند. متضادهای آن در فارسی نیز تواضع، فروتنی و خاکساری میباشند.
در قرآن
خود واژه «خیلاء» به صورت مستقیم در قرآن نیامده است، اما مشتقات آن نظیر «مُخْتَال» (کسی که دچار خیلاء و تکبر است) بارها منع و ملامت شده است؛ مانند آیه ۳۶ سوره نساء: «إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ مَنْ كَانَ مُخْتَالًا فَخُورًا» (خداوند کسی را که تکبر میورزد و فخرفروشی میکند، دوست ندارد).
نماد چیست
در فرهنگ و ادبیات، «طاووس» به خاطر راه رفتن مغرورانه و جلوهگری پرهایش، نماد حیوانی خیلاء و عجب است. همچنین در ریشهشناسی، این واژه با «خَیْل» (اسبها) پیوند دارد، چرا که سوار شدن بر اسب سرکش در قدیم، در انسان احساس قدرت، تفوق و غرور کاذب ایجاد میکرد.
جمعبندی و توضیح کامل خیلاء
واژه «خُیَلاء» یکی از اصطلاحات کلیدی در حوزه اخلاق و عرفان اسلامی است که ریشه در پندار و خیال (خ ی ل) دارد. لغتشناسانی چون راغب اصفهانی معتقدند علت این نامگذاری آن است که فرد متکبر در ذهن خود دچار یک توهم و «تخیلِ فضیلت» نسبت به دیگران میشود؛ یعنی برتری او واقعیت خارجی ندارد بلکه صرفاً یک پندار درونی است.
این صفت اخلاقی منفی، پیامدهای رفتاری آشکاری مانند گردنکشی، خودپسندی و حتی راه رفتن با ناز و افاده را به دنبال دارد. در متون دینی و قرآنی، اگرچه خود لفظ خیلاء نیامده، اما صفت فاعلی آن یعنی «مختال» به شدت مذموم دانسته شده و از آن به عنوان یکی از بزرگترین حجابهای نفس و موانع رشد معنوی یاد شده است.
در مجموع، خیلاء مرز باریکی با عجب و کبر دارد و نشاندهنده حالتی است که در آن فرد با تکیه بر داشتههای مادی یا معنویِ ظاهری، دچار خودبرتربینی مطلق شده و از مسیر تواضع، فروتنی و حقیقتجویی فاصله میگیرد.