یعنی چه
تمریث در لغتنامههای کهن عربی (مصدر باب تفعیل) به این معناست که گوسفند یا جانور ماده به دلیل بوی بد عرق یا یک بوی ناآشنا، از پذیرش و مهرورزی به بچهٔ خود امتناع کند و از او دوری گزیند. همچنین در فرضیهای دیگر، برخی منابع آن را ضبط نادرست یا مصحّف واژهٔ «تمریخ» به معنی روغنمالی و چرب کردن بدن میدانند.
تلفظ
این واژه بر وزن تفتیل و در اصل از ریشهٔ عربی «م ر ث» ساخته شده و تلفظ صحیح آن به صورت تَمْریث (tamrīth) است.
در جدول
پاسخ دقیق این کلمه در جدول ۵ حرف دارد. در صورتی که منظور طراح جدول روغنمالی بدن باشد، واژهٔ ۵ حرفی «تمریخ» جایگزین آن میشود.
به انگلیسی
برای معنای اصلی و اصطلاح تخصصی آن معادل عمومی یککلمهای وجود ندارد و به صورت توصیفی بیان میشود. برای وجه تسمیه دوم (تمریخ) کلماتی چون oiling یا smearing به کار میرود.
به عربی
این واژه خود ریشهٔ عربی دارد. در متون کهن عربی مانند منتهیالارب برای توصیف این حالت از عبارت اعراض و دوری کردن جانور استفاده شده است.
به فارسی
معادل مستقیم یککلمهای در زبان فارسی امروز ندارد؛ اما میتوان آن را به «رمیدگی حیوان ماده از فرزند» یا در صورت در نظر گرفتن ریشهٔ تمریخ، به «چرب کردن و تدلیک» برگردان کرد.
در قرآن
واژهٔ «تمریث» و همچنین صورت احتمالی دیگر آن یعنی «تمریخ»، هیچکدام در آیات قرآن کریم به کار نرفتهاند و کاربرد قرآنی ندارند.
نماد چیست
در معنای نخست، این واژه نمادی از گسست عاطفی غریزی در حیوانات به دلیل عوامل محیطی (بو) است. در معنای دوم (تمریخ)، در متون طب سنتی نماد اساسی پرورش جسم، درمان، نرمسازی پوست و تقویت بدن به شمار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل تمریث
واژهٔ «تمریث» از جمله لغات بسیار نادر و تخصصی است که در زبان فارسی امروز کاربرد زنده یا روزمره ندارد. با تکیه بر لغتنامههای کهن عربی و اصیل مانند منتهیالارب، این واژه مصدر باب تفعیل و به معنی دوری کردن و رمیدن حیوان ماده (مانند گوسفند) از بچهٔ خود به دلیل استشمام بوی ناآشنا یا عرق بدبو است که مانع از بروز حس مادری میشود.
از سوی دیگر، بسیاری از پژوهشگران و فرهنگنویسان معتقدند که این واژه در بسیاری از متون میتواند یک خطای نگارشی (تصحِیف) و املایی از واژهٔ مشهورتر «تمریخ» باشد. تمریخ در ادبیات طبی و کهن به معنای مالیدن روغن یا دارو به بدن جهت درمان یا نرم کردن اعضا است.
در نهایت، اگر با این واژه در جدول یا متون کهن مواجه شدید، بسته به سیاق متن یا تعداد حروف، یا اشاره به یک رفتار غریزی خاص در میان دامها دارد و یا شکل دگرگونشدهای از همان سنت روغنمالی (تمریخ) در طب سنتی است.