یعنی چه
واژه خبط در زبان فارسی به معنای اشتباه، سهو، خطا و کژروی به کار میرود. همچنین در اصطلاحات ادبی و پزشکی قدیم مانند «خبط دماغ» به معنی پریشانی عقل، شوریدگی و جنون است. ریشه اصلی این واژه عربی است و در اصل به معنی ضربه زدن شدید یا راه رفتن نامنظم شتر در شب بوده که به مجاز، به خطای فکری اطلاق شده است.
مترادف
واژههای هممعنی و مترادف خبط شامل کلماتی چون اشتباه، خطا، سهو، لغزش، نادرستی، جنون، سودا و پریشانی ذهن هستند.
تلفظ
این واژه به صورت «خَبْط» (Xabt) تلفظ میشود؛ به طوری که حرف اول (خ) دارای فتحه، حرف دوم (ب) ساکن و حرف آخر (ط) نیز ساکن خوانده میشود.
در جدول
در حل جدول کلمات متقاطع، پاسخ به معماهایی با عنوان اشتباه، کژروی یا خطا، معمولاً واژه ۳ حرفی «خبط»، «خطا» یا «سهو» است.
به انگلیسی
بسته به متن و کاربرد، معادلهای انگلیسی آن شامل Mistake و Error برای خطا، و Madness یا Confusion برای آشفتگی ذهنی و دیوانگی است.
به فارسی
از آنجا که خبط یک واژه وامگرفته از زبان عربی است، معادلهای اصیل یا رایج فارسی آن کلماتی چون خطا، اشتباه، لغزش، نادرستی، بیراهه رفتن و پریشانی حواس هستند.
در قرآن
خود واژه «خبط» مستقیماً در قرآن نیامده، اما ریشه ثلاثی آن ۱ بار در آیه ۲۷۵ سوره بقره به صورت فعل «یَتَخَبَّطُهُ» (کَمَا یَقُومُ الَّذِی یَتَخَبَّطُهُ الشَّیْطَانُ مِنَ الْمَسِّ) به کار رفته که به معنای آشفتهحال کردن، دیوانه کردن یا از بین بردن تعادل روانی فرد توسط شیطان است.
نماد چیست
در زبان ادبی و عرفی، خبط نماد تصمیمهای غیرعقلانی، بینظمی ذهنی، خطای بزرگ فکری، اقدام بدون بصیرت و گاهی جنون و شیدایی عاشقانه در شعر کلاسیک به شمار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل خبط
واژه «خبط» از ریشهای عربی به معنای ضربه زدن یا حرکت بیهدف و نامنظم گرفته شده است. این واژه در سیر تطور معنایی خود وارد زبان فارسی شده و امروزه عمدتاً در دو بستر معنایی متفاوت کاربرد دارد؛ نخست به معنای خطا، اشتباه و لغزشهای رفتاری و فکری، و دوم به معنای پریشانی عقل و اختلال حواس که در ترکیبهایی نظیر «خبط دماغ» مشهود است.
در متون دینی و قرآنی نیز ریشه این کلمه به معنای عدم حفظ تعادل و آشفتهحالی به کار رفته است، جایی که در سوره بقره از تخبّط شیطان (دچار جنون و آشفتگی کردن) سخن به میان میآید. بنابراین، خبط در فرهنگ کلمات فارسی نمادی از تصمیمهای نسنجیده، لغزشهای فکری و خروج از مسیر عقلانیت و تعادل به شمار میرود.