معنی
ندامت به حالت روحی و درونی انسان اشاره دارد که پس از ارتکاب یک خطا، گناه یا تصمیم اشتباه دچار درد وجدان، شرمساری و تأسف عمیق میشود. این حالت معمولاً با آگاهی از پیامدهای منفی رفتار گذشته همراه است.
یعنی چه
در اصطلاح، ندامت یعنی بازگشت دل از کار خطا و حسرت خوردن بر آنچه که نباید انجام میشد. این واژه نقطه آغازین توبه و تصمیم برای اصلاح رفتار در آینده به شمار میرود.
مترادف
واژههایی مانند پشیمانی و تأسف بیشترین قرابت معنایی را با ندامت دارند، هرچند ندامت بار اخلاقی و وجدانی سنگینتری را دلالت میکند.
متضاد
نقطه مقابل ندامت، اصرار ورزیدن بر اشتباه، لجاجت یا داشتن احساس رضایت و فخر نسبت به کارهای گذشته است.
هم خانواده
این واژه از ریشه ثلاثی مجرد عربی «ن-د-م» مشتق شده است که نادم به معنای شخص پشیمان، اسم فاعل آن است.
تلفظ
این واژه در زبان فارسی با فتح نون و دال (نَدامَت) تلفظ میشود و مصدری است که به عنوان اسم حالت به کار میرود.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، در پاسخ به راهنمای «پشیمانی عمیق» یا «حسرت»، واژه ۵ حرفی «ندامت» قرار میگیرد.
به انگلیسی
بسته به میزان شدت و بافت متن، از معادلهای مختلفی در زبان انگلیسی استفاده میشود که Remorse بیشترین شباهت را به معنای عمیقِ وجدانی آن دارد.
جمعبندی و توضیح کامل ندامت
واژه «ندامت» ریشه در فرهنگ اخلاقی و ادبی دارد و به معنای آگاهی یافتن از خطای خویش و بیداری وجدان پس از لغزش است. در فرهنگ عامه و ادبیات فارسی، نماد بصری و کنایی ندامت را «انگشت به دهان گزیدن» یا «دست بر دست مالیدن» میدانند که نشاندهنده حسرت شدید و پشیمانی غیرقابل جبران است.
این کلمه در متون دینی و قرآنی نیز جایگاه ویژهای دارد؛ به طوری که ریشه و مشتقات آن (مانند النَّدَامَة و نادمین) در آیاتی نظیر آیه ۵۴ سوره یونس و داستان هابیل و قابیل در سوره مائده برای توصیف حال پشیمانان در دنیا و آخرت به کار رفته است. ندامت در حقیقت اولین گام برای گذار از خطا به سوی اصلاح و توبه واقعی تلقی میشود.