یعنی چه
ارابسک به نوعی سبک تزیینی گفته میشود که از خطوط پیچان، طرحهای هندسی دقیق و نقشمایههای گیاهی سادهشده تشکیل شده است. این هنر به صورت متقارن و مکرر در کاشیکاری، گچبری، قالیبافی و معماری استفاده میشود. همچنین در باله به پوزیشنی خاص و در موسیقی به قطعاتی با ملودیهای تزیینی اطلاق میگردد.
تلفظ
این واژه در زبان فارسی معمولاً به صورت «آرابِسک» یا «اَرابِسک» تلفظ میشود که برگرفته از خوانش فرانسوی آن است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، پاسخ این اصطلاح هنری ۶ حرفی، خودِ کلمهٔ «ارابسک» است و گاهی معادلهای آن مانند «اسلیمی» نیز مد نظر قرار میگیرند.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای اشاره به این سبک هنری، پوزیشن باله یا قطعه موسیقی تزیینی از همین واژه استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی علاوه بر استفاده از وامواژهٔ الأرابيسك، برای توصیف ساختاری آن از عبارت الزخرفة العربية یا نقوش گیاهی درهمتنیده استفاده میکنند.
به ترکی
در زبان ترکی این واژه علاوه بر کاربرد در هنرهای تجسمی، به یک سبک موسیقی محلی پرسوزوگداز و غمگین نیز اطلاق میشود.
به فارسی
نزدیکترین و رایجترین معادل فارسی ارابسک در هنرهای سنتی ایران، «اسلیمی» یا «توریقی» (برگمانند) است که همان طرحهای طوماری و پیچکهای اسلیمی را تداعی میکند.
نماد چیست
خطوط مکرر و بیپایان ارابسک در تحلیلهای نمادین هنر اسلامی، مظهر بینهایتی ذات خداوند، جریان سیال زندگی و تجلی مفهوم کثرت در عین وحدت به شمار میروند؛ چرا که آغاز و پایان مشخصی برای چشم ترسیم نمیکنند.
معنی انگلیسی/خارجی
واژه Arabesque ریشه در زبان فرانسوی و ایتالیایی (Arabesco) دارد که مستقیماً از لفظ «Arab» (عرب) گرفته شده است. اروپاییان در دوران رنسانس این نام را روی نقوش پیچیده و اسلیمیِ رایج در معماری و هنرهای کشورهای اسلامی گذاشتند، زیرا این شیوه تزیین پرپیچوطاب را ویژگی بارز هنر جهان اسلام و اعراب میدانستند. این کلمه اصالتاً فرنگی است و بخشهای ریشهشناسی سنتی فارسی برای آن کاربرد ندارد.
جمعبندی و توضیح کامل ارابسک
واژهٔ «ارابسک» یک اصطلاح تخصصی و وامگرفته از زبانهای اروپایی (به ویژه فرانسوی) است که ریشهٔ نهایی آن به کلمهٔ «عرب» بازمیگردد. این اصطلاح در دنیای غرب برای توصیف نقشمایههای تزیینیِ پیچیده، متقارن و درهمتنیدهای ابداع شد که اروپاییان در معماری و هنرهای اسلامی مشاهده میکردند. در زبان فارسی و هنرهای سنتی ما، نزدیکترین معادل برای این مفهوم، نقوش «اسلیمی» و «ختایی» است.
علاوه بر هنرهای تجسمی مانند کاشیکاری، گچبری و قالیبافی، ارابسک به مرور زمان وارد هنرهای دیگر نیز شد؛ به طوری که در هنر باله به یک وضعیت ایستادن خاص روی یک پا و در موسیقی به قطعاتی با ملودیهای تزیینی و پر زرقوبرق اطلاق میگردد. این واژه در متن قرآن مجید به کار نرفته است، اما نمود عینی آن را میتوان به وفور در تذهیب و تزیینات نسخههای قرآنی دید.
از نظر معنایی و نمادشناسی، تکرار موزون و طرحهای بیپایان ارابسک نمادی از ابدیت، کثرت در عین وحدت و نظم الهی در طبیعت است که چشم بیننده را به سمت بینهایت هدایت میکند.