یعنی چه
ترکیب «تِبْرِ ذَهَب» یک ترکیب اضافه بیانی در زبان عربی است. واژه «تِبر» به معنای قطعات طلای خام یا خاک طلا پیش از ذوب و قالبگیری است و «ذهب» نیز به معنای طلا است؛ بنابراین تبر ذهب یعنی طلایی که هنوز به زیورآلات یا سکه تبدیل نشده است.
تلفظ
این کلمه با کسر حرف تاء و سکون باء (تِبْر) تلفظ میشود و نباید آن را با «تَبَر» فارسی که ابزار بریدن چوب است اشتباه گرفت.
در جدول
پاسخ دقیق برای طلا یا زر خام در جدول، واژه «تبر ذهب» با ۶ حرف است.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی از اصطلاحات فوق برای رساندن مفهوم طلای خالص و طبیعی پیش از فرآوری استفاده میشود.
به عربی
در عربی کلاسیک کلمه «تِبر» به تنهایی معنای طلای فرآورینشده را میدهد و ترکیب «ذَهَب تِبر» یا «تِبر الذهب» نیز به کار میرود.
به فارسی
معادلهای دقیق این اصطلاح در ادبیات کهن و معاصر فارسی شامل واژگانی چون زر خام، خاک طلا، طلاپودر و خاک زر است.
در قرآن
واژه «تِبر» به معنای طلا در متن قرآن استفاده نشده است. با این حال، همخانوادههای این ریشه (ت-ب-ر) در معنای «نابودی و هلاکت» بارها ذکر شدهاند؛ مانند واژه «مُتَبَّرٌ» در آیه ۱۳۹ سوره اعراف یا «تَبَّرْنَا تَتْبِيرًا» در آیه ۳۹ سوره فرقان. دلیل این همریشگی آن است که اصل واژه به معنای خرد کردن و شکستن است و خاک طلا را نیز به دلیل قطعات خرد شدهاش تبر مینامند.
نماد چیست
در نمادشناسی و ادبیات، تبر ذهب نماد داراییِ ارزشمند اما شکلنیافته و ارزش بالقوه پیش از تکامل است. همچنین در ادبیات مذهبی نمادی از زهد به شمار میرود؛ چنانکه حضرت علی (ع) در نهجالبلاغه میفرماید: «وَ لَا حُزْتُ مِنْ غَنَائِمِهَا تِبْراً» (و از غنایم دنیا حتی خاک طلایی برای خود نیندوختم).
جمعبندی و توضیح کامل تبر ذهب
واژه «تبر ذهب» (با تلفظ تِبْرِ ذَهَب) یک اصطلاح عربی وامگرفتهشده در زبان فارسی است که به معنای طلای خام، خاک طلا یا زری است که تازه از معدن به دست آمده و هنوز ذوب، قالبگیری یا مسکوک نشده است. این واژه از ریشه ثلاثی (ت-ب-ر) میآید که در اصل به معنای شکستن و خرد کردن است و به دلیل ماهیت تکهتکه و خرد بودن خاک طلا، به آن تبر گفته میشود.
نکته حائز اهمیت این است که نباید این واژه را با ابزار جنگی یا نجاری «تَبَر» در فارسی اشتباه گرفت. تبر ذهب بیشتر در متون کهن ادبی، روایی و فقهی برای اشاره به مال خالص، دستنخورده و فاقد زینت دنیوی کاربرد دارد و در قرآن کریم نیز ریشه آن تنها در معنای نابودی و در هم شکستن استعمال شده است.