یعنی چه
واژهٔ ثِقْلی صفت نسبی است که از ریشهٔ ثِقَل گرفته شده است. در علوم مهندسی و فیزیک، به پدیدهها یا سازههایی که بر اساس نیروی وزن و جاذبه عمل میکنند (مانند جریان ثقلی یا دیوار حائل ثقلی) اطلاق میشود.
مترادف
این کلمات در بافتهای علمی و عمومی به جای ثقلی استفاده میشوند.
هم خانواده
تمام این کلمات از ریشه سهحرفی (ث ق ل) در زبان عربی مشتق شدهاند.
ریشه
این واژه از زبان عربی وارد فیزیک و اصطلاحات علمی فارسی شده و امروزه معنای تخصصی مربوط به گرانش را به خود گرفته است.
جمله سازی
تلفظ
تلفظ صحیح این واژه با کسرهٔ حرف ث و سکون حرف ق است: [śeq-li].
در جدول
در جدولهای متقاطع معمولاً به عنوان صفت برای پدیدههای وابسته به وزن و جاذبه پرسیده میشود.
به انگلیسی
در متون علمی انگلیسی برای توصیف نیروها یا سیستمهای وابسته به جاذبه استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی معاصر نیز برای مفاهیم فیزیکی مربوط به جاذبه از همین تعابیر استفاده میگردد.
نماد چیست
از آنجا که این واژه مستقیماً با مفهوم گرانش گره خورده، در فیزیک با شتاب جاذبه یعنی حرف g نمایش داده میشود. در نمادشناسی حسی و سنتی نیز سنگ یا ترازو مجسمکنندهٔ این مفهوم هستند.
جمعبندی و توضیح کامل ثقلی
واژهٔ «ثقلی» یک صفت نسبی برخاسته از ریشه عربی «ثقل» است که در زبان فارسی کاربردی کاملاً علمی، فیزیکی و مهندسی پیدا کرده است. این کلمه به هر پدیده، نیرو یا سازهای اشاره دارد که اساس کار یا ماهیت آن وابسته به نیروی وزن، سنگینی و به ویژه گرانش زمین باشد. برای مثال، میدان ثقلی اصطلاحی است که برای توصیف محدودهٔ اثرگذاری جاذبه به کار میرود.
اگرچه خود این واژه با این ساختار در متون کهن یا قرآن نیامده، اما ریشهٔ آن کاربردهای فراوانی در معنای سنگینی و بارهای گران دارد. امروزه در مهندسی عمران و آب نیز سیستمهای ثقلی (مانند انتقال آب بدون پمپ و صرفاً با شیب زمین) اهمیت بالایی دارند. در جدول کلمات متقاطع، این واژه پاسخ مفاهیمی همچون «وابسته به جاذبه» است.