یعنی چه
دوات مرکب به مجموعه ظرف کوچک حاوی لیقه (نخهای ابریشمی) و مایع مداد یا همان جوهر سیاهی گفته میشود که خطاطان و کاتبان برای نوشتن از آن استفاده میکردند. در واقع دوات همان جوهردان و مرکب، رنگ یا مایع مخصوص نوشتن است.
تلفظ
واژه اول به صورت دَوات (davāt) با فتح دال و واژۀ دوم به صورت مُرَکَّب (morakkab) با پیشم میم و فتح کاف مشدد تلفظ میشود.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، پاسخ این عبارت خودِ «دوات مرکب» با ۸ حرف است. واژههای هممعنی دیگر مانند مرکبدان یا جوهردان نیز ممکن است مد نظر باشند.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای اشاره به ظرف جوهر یا دوات حاوی مرکب از واژههای Inkwell یا Inkpot استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی به ظرف جوهر «المحبرة» یا «الدواة» میگویند. همچنین در متن قرآن کریم از واژه «مداد» به عنوان مترادف مرکب یاد شده است.
به فارسی
در زبان و متون کهن فارسی واژههایی نظیر مرکبدان، جوهردان، سیاهیدان، دودهدان و آمه به عنوان برگردان و مترادفهای دقیق این اصطلاح به کار میرفتهاند.
نماد چیست
در فرهنگ سنتی و ادبیات فارسی، دوات و قلم نماد علم، عقل و دیوانسالاری هستند. در دربار شاهان گذشته، داشتن دوات نشانگر منصب منیع وزارت بود و به وزیران بزرگ «صاحبدوات» میگفتند. در عرفان نیز دوات تیره به عالم ماده تشبیه شده که قلم تقدیر از درون آن حقایق را رقم میزند.
جمعبندی و توضیح کامل دوات مرکب
ترکیب «دوات مرکب» در اصل از دو واژه وامگرفته از زبان عربی تشکیل شده است؛ «دواة» به معنی ظرف جوهر و «مرکب» به معنی چیزی آمیختهشده (مانند ترکیب دوده، مازو و زاج) که در زبان فارسی به خودِ جوهر اطلاق میشود. این ترکیب توصیفی به خوبی ابزار اصیل نگارش و خوشنویسی سنتی را بازگو میکند.
اگرچه خود این ترکیب به صورت مستقیم در قرآن نیامده است، اما واژه هممعنی آن یعنی «مِداد» در سوره کهف دیده میشود. همچنین در تاریخ اسلام، این واژه یادآور واقعه تاریخی و حساس «حدیث دوات و قلم» در اواخر عمر پیامبر اکرم (ص) است.
در ادبیات کلاسیک فارسی، دوات مرکب فراتر از یک ابزار فیزیکی، نمادی از عقل، اندیشه، صدارت و منصب وزارت بوده و کنایه از ثبت حقایق و دانش بر صفحه روزگار دارد.