معنی
واژه گدا در زبان فارسی به عنوان اسم و صفت به کار میرود. معنای نخستین و اصلی آن فردی است که با دریوزهگری و خواهش از دیگران روزگار میگذراند. در معنای مجازی به هر شخص فقیر، بینوا و نادار نیز گدا گفته میشود. همچنین در اصطلاح عامیانه و فرهنگی، گاهی این کلمه برای اشاره به افراد خسیس، لئیم و تنگچشم که از خرج کردن مال خود ابا دارند، استفاده میشود.
یعنی چه
عبارت گدا در اصطلاح به معنای وابستگی مادی به دیگران و نداشتن توانایی یا تمکن مالی برای تأمین مایحتاج اولیه زندگی است. این واژه در ادبیات عرفانی بار معنایی مثبتی نیز به خود میگیرد و به معنای نیاز مطلق انسان و موجودات به درگاه الهی و غنای خداوند به کار میرود که در آن انسان خود را «گدای درگاه حق» مینامد.
مترادف
این کلمات در موقعیتهای مختلف رسمی، عامیانه یا ادبی میتوانند به جای واژه گدا قرار گیرند.
متضاد
این واژهها از نظر دارایی، جایگاه اجتماعی یا بخشندگی در تقابل مستقیم با مفهوم گدا هستند.
هم خانواده
مشتقات و واژههای ترکیبی ساخته شده از ریشه گدا که کاربردهای گوناگونی در زبان فارسی دارند.
ریشه
واژه گدا اصالت ایرانی دارد. ریشه آن در زبان اوستایی به صورت «گَد» (gad) به معنی «خواهش کردن و خواستن» و در هندی باستان به صورت «گوئیدیو» (gváidhyu) به معنی «خواهش میکنم» آمده است. بنابراین هسته معنایی اولیه این واژه برخلاف تصور عموم، با زبان عربی ارتباطی ندارد و به معنای «کسی که درخواست یا طلب کمک میکند» است.
جمله سازی
در جدول
در کلمات متقاطع، اگر نشانههایی مثل «نیازمند ۳ حرفی» یا «فقیر» بیاید، پاسخ دقیق آن «گدا» است.
به انگلیسی
بسته به متن و لحن نگارش، میتوان از معادلهای فوق در زبانهای خارجی استفاده کرد.
جمعبندی و توضیح کامل گدا
واژه «گدا» در زبان فارسی یکی از کلمات اصیل و چندلایه است که ریشه در دوران باستان و زبان اوستایی دارد. این کلمه در طول تاریخ سیر تطور معنایی جالبی را طی کرده است؛ از معنای اولیه و ریشهای آن که به مفهوم «طلب کردن و درخواست» است، تا معنای متداول امروزی که به افراد متکدی، نیازمند و تهیدست اطلاق میشود.
در فرهنگ و ادبیات عرفانی ایران، گدا صرفاً یک عنوان تحقیرآمیز اجتماعی نیست، بلکه به عنوان نمادی از فروتنی و نیاز مطلق انسان در برابر غنا و بینیازی خداوند (شاه حقیقی) به کار میرود. شاعران بزرگی چون حافظ و سعدی بارها از تقابل «شاه و گدا» برای نشان دادن ارزش فقر اختیاری و بندگی درگاه حق استفاده کردهاند.
از سوی دیگر، این واژه در لایههای عامیانه زبان فارسی کاربردی مجازی یافته و به عنوان صفت برای اشخاص ممسک، تنگچشم و خسیس نیز به کار میرود. در متون دینی و ترجمههای قرآنی نیز هرگاه سخن از «سائل» یا «فقیر» به میان میآید، واژه گدا به عنوان نزدیکترین معادل مفهومی در زبان فارسی مورد استفاده قرار میگیرد.