یعنی چه
اصطلاح ترکیبشدهٔ «ترهیبی و ترذیلی» یک مفهوم تخصصی در حقوق کیفری قدیمی و فقه است که معمولاً به عنوان صفت برای انواع مجازاتها (کیفرها) به کار میرود. ترهیبی به مجازاتی میگویند که هدف آن ترساندن، متنبه کردن و بازدارندگی است و معمولاً با درد جسمانی همراه است تا فرد و دیگران عبرت بگیرند (مثل شلاق). ترذیلی به مجازاتی اطلاق میشود که هدف آن خوار کردن، رسوا کردن و از بین بردن حیثیت اجتماعی مجرم است تا در جامعه انگشتنما و سرافکنده شود (مثل تشهیر).
تلفظ
این ترکیب به صورت «تَرهیبی وَ تَرذیلی» تلفظ میشود که هر دو واژه از مصدرهای باب تفعیل در زبان عربی (ترهیب و ترذیل) مشتق شدهاند.
در جدول
پاسخ دقیق برای پرسشهای مربوط به این نوع مجازاتهای فقهی و کیفری قدیمی در جدول، عبارت «ترهیبی و ترذیلی» است که دقیقاً شامل ۱۳ حرف است.
به انگلیسی
در متون حقوقی بینالمللی، معادل واژه ترهیبی برابر با Deterrent (بازدارنده) یا Afflictive (جسمانی و دردآور) است و معادل واژه ترذیلی برابر با Degrading (پستکننده) یا Ignominious / Infamous (مایهٔ رسوایی و بیآبرویی) میباشد.
به فارسی
برگردان دقیق و سرهٔ این اصطلاح عربیتبار به زبان فارسی، «بیمدهنده و خوارکننده» یا «ترسآور و رسواگر» است که کارکرد این دو نوع کیفر را نشان میدهد.
در قرآن
خود این دو صفت به این شکلِ ساختاری در قرآن نیامدهاند، اما ریشههای آنها به وفور به کار رفته است؛ ریشه «رهـب» در آیه ۱۱۶ سوره اعراف (...وَاسْتَرْهَبُوهُمْ...) به معنی ترساندن، و ریشه «رذل» در آیه ۱۱۱ سوره شعراء (...وَ اتَّبَعَکَ الْأَرْذَلُونَ) به معنی فرومایگان و پستشدگان و همچنین اصطلاح «أرذل العمر» به کار رفته است.
نماد چیست
در تاریخ حقوق و مجازاتها، نماد وجه ترهیبی «تازیانه» یا «شمشیر» به نشانه اعمال قدرت، ایجاد ترس و تنبیه بدنی است. در مقابل، نماد وجه ترذیلی «تشت رسوایی» یا «وارونه سوار کردن مجرم بر مرکب در شهر» است که نشانه شکستن غرور و رسوایی اجتماعی فرد در میان مردم میباشد.
جمعبندی و توضیح کامل ترهیبی و ترذیلی
اصطلاح ترکیبشدهٔ «ترهیبی و ترذیلی» یک مفهوم تخصصی و ریشهدار در فقه اسلامی و تاریخ حقوق کیفری است که دو رویکرد متفاوت از مجازاتهای سنتی را توصیف میکند. وجه ترهیبی این مجازاتها بر پایه عنصر تخویف، ارعاب مصلحتآمیز و بازدارندگی استوار است که با ایجاد درد بدنی (مانند شلاق و حدود جسمانی)، فرد خطاکار و سایر آحاد جامعه را از ارتکاب مجدد جرم بیم میدهد.
در طرف دیگر، وجه ترذیلی بر جنبههای روانی، تحقیر اجتماعی و کسر شأن مجرم تمرکز دارد. هدف از این نوع تنبیه (مانند تشهیر یا اعلام عمومی جرم)، بیاعتبار کردن فرد در شبکه روابط اجتماعی و انگشتنما کردن اوست تا از طریق ایجاد حس شرمساری، غرور مجرمانه شکسته شود.
هرچند این دو واژه ریشه در زبان عربی دارند و امروزه در زبان گفتاری و روزمره فارسی چندان رایج نیستند، اما کماکان در متون فقهی، تفاسیر حقوقی و بررسیهای تاریخ حقوق جزا به عنوان اصطلاحاتی کلیدی برای دستهبندی کیفرها بر اساس کارکردشان شناخته میشوند.