یعنی چه
«پیمونه» شکل عامیانه و گفتاری واژهٔ «پیمانه» است. این واژه در اصل به معنی هر نوع ظرف، ابزار یا واحدی است که برای سنجش و اندازهگیری مایعات، غلات و مواد خشک (مانند کِیل و مکیال) به کار میرود. در ادبیات فارسی به معنای جام، ساغر یا پیالهٔ شراب نیز هست و در اصطلاحات کنایی، مجاز از میزان عمر و زندگی انسان محسوب میشود.
تلفظ
این واژه در زبان عامیانه و برخی گویشهای محلی مانند مازندرانی بهصورت «پِیمونِه» (peymūne) تلفظ میشود که شکل معیار و مکتوب آن «پیمانه» (peymāne) است.
در جدول
در حل جدولهای متقاطع، واژهٔ «پیمونه» دقیقاً یک پاسخ ۶ حرفی است. بسته به طراح جدول، معادلهای آن میتواند پیمانه، مکیال، کیل، جام یا ساغر باشد.
به انگلیسی
برای معادلسازی انگلیسی بر اساس کاربرد، در معنای مقیاس و سنجش از Measure و Gauge، در مصارف آشپزی از Cup و در متون ادبی به معنای جام از Goblet استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی برای اشاره به این مفهوم در بخش ابزار سنجش از کلمات مکیال و وعاء القیاس، و در کاربرد ادبی و اشعار از کلماتی چون کأس یا قدح استفاده مینمایند.
به فارسی
معادلهای اصیل و هممعنی این واژه در زبان فارسی شامل پیمانه، کِیل، مکیال (ظرف سنجش غلات و مایعات) و در حوزه شعر و ادبیات شامل جام، ساغر، قدح و پیاله است. همچنین در مفهوم انتزاعی به معنای اندازه و معیار به کار میرود.
نماد چیست
در ادبیات عرفانی و نمادشناسی ایرانی، پیمانه نماد «دل عارف» یا ظرفی است که تجلیات غیبی، عشق و معرفت الهی در آن سرازیر میشود. در ادبیات عامه و کنایات روزمره نیز، لبریز شدن یا پر شدن پیمانه نمادی از به پایان رسیدن صبوری یا به سر آمدن پیمانهٔ عمر و زندگی انسان است.
جمعبندی و توضیح کامل پیمونه
واژهٔ «پیمونه» در واقع شکل گفتاری، عامیانه و گویشی واژهٔ معیار «پیمانه» در زبان فارسی است. این کلمه ریشه در زبان پهلوی (فارسی میانه) و واژهٔ patmānak دارد که به مفهوم باستانی سنجش، مقیاس و اندازه گرفتن برمیگردد. از نظر کاربردی، این واژه هم به عنوان یک ابزار فیزیکی برای تعیین وزن و حجم مایعات و غلات استفاده میشود و هم در ادبیات جایگاه ویژهای دارد.
در شعر کلاسیک و متون عرفانی، پیمونه (پیمانه) به معنای جام و ساغر شراب به کار میرود و نمادی از دلِ سالک و عارف است که با معرفت و عشق الهی پر میشود. اگرچه خود این واژهٔ فارسی در متن قرآن مجید نیامده است، اما مفاهیم معادل آن مانند «المکیال» و «الصواع» در داستانهای قرآنی به چشم میخورند که نشاندهنده اهمیت این ابزار در داد و ستد و زندگی بشر است.