یعنی چه
این ترکیب وصفی کهن در زبان فارسی، به حالت عصبانیتی اشاره دارد که از نظر اخلاقی، عقلانی یا موقعیتی سزاوار و درست نیست؛ یعنی خشمگین شدنی که در جایگاه صحیح خود رخ نداده و ناپسند است.
تلفظ
تلفظ واژه به صورت خَشم (با فتح خاء و سکون شین) و نابایِست (با فتح ب، سکون ی و کسر س) است که به صورت اضافه به یکدیگر متصل میشوند.
در جدول
در طراحهای جدول کلمات متقاطع، این عبارت به عنوان راهنمای اصطلاحات کهن برای خشم بیجا استفاده میشود و پاسخ دقیق آن ۱۰ حرف دارد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای رساندن این مفهوم از عباراتی استفاده میشود که نشاندهنده غیرمنطقی بودن یا اشتباه بودن بسترِ بروز عصبانیت هستند.
به فارسی
عبارتهای جایگزین و برابرهای روان فارسی آن شامل خشم بیمورد، عصبانیت بیجا، عصبانیت ناحق و خشم غیرضروری است که همگی یک مفهوم را میرسانند.
در قرآن
خودِ این ترکیب عینا در متن قرآن نیامده است؛ اما از نظر معنایی و اخلاقی با مفهوم «حَمِیَّةَ الْجَاهِلِیَّةِ» (آیه ۲۶ سوره فتح) که به تعصب، تکبر و خشمِ ناحق و نابهجای دوران جاهلیت اشاره دارد، مطابقت دارد و در آموزههای قرآنی کظم غیظ در این موارد ستوده شده است.
نماد چیست
در سنتهای اخلاقی و ادبیات عرفانی فارسی، خشم نابایست به عنوان نمادی از پیروی از نفس اماره و طغیان شهوت غضب شناخته میشود. خود خشم لجامگسیخته در اساطیر و ادبیات کهن معمولاً با تصویر «دیو» یا «غول» تمثیل و بازنمایی میشود.
جمعبندی و توضیح کامل خشم نابایست
واژهٔ ترکیبی «خشم نابایست» یک ترکیب وصفی کهن و اصیل در زبان فارسی است که از دو جزء «خشم» (با ریشه اوستایی) و «نابایست» (نا + بایست، به معنی ناشایست و غیرضروری) تشکیل شده است. این اصطلاح به هرگونه عصبانیت، غیظ و غضبی اشاره دارد که فراتر از حد تعادل بوده یا در جایگاه نامناسب و به دلیل ناموجهی بروز کرده باشد و از نظر عقلانی و اخلاقی ناپسند شمرده میشود.
در فرهنگهای لغت و متون اخلاقی، این واژه در برابر «خشم بایست» (خشم بهجا یا غیرت منطقی) قرار میگیرد. اگرچه این واژه به عنوان یک مدخل مستقل و پر تکرار در واژهنامههای مدرن ثبت نشده، اما ساختار واژگانی آن کاملاً مستند و برای اهل ادب آشکار است. در رویکردهای قرآنی و عرفانی، مهار این نوع خشم نشانه مروت، حلم و سعه صدر قلمداد میشود.