یعنی چه
مُرْتَفَق در اصلِ لغت به جایی گفته میشود که فرد آرنج خود (مِرفَق) را بر آن یا بر نازبالش قرار میدهد و تکیه میزند. این واژه به طور مجازی به معنای محل استراحت، قرارگاه و آسایشگاه به کار میرود. تنوین آن در متن قرآن نقش تمییز دارد و به معنی «از نظر جایگاه و تکیهگاه» است.
تفلظ
این کلمه با ضمهٔ میم، سکون راء، فتح تاء، فتح فاء و تنوین نصب در آخر تلفظ میشود (مُرْتَفَقاً).
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، واژهٔ مرتفقا به عنوان پاسخ ۶ حرفی برای راهنماهایی چون «تکیهگاه»، «جای استراحت» یا «محل اقامت» کاربرد دارد.
به انگلیسی
در ترجمههای انگلیسی قرآن و متون اسلامی، این واژه معمولاً به محل قرار و آرامش ترجمه میشود.
به عربی
در زبان عربی معیار، واژههایی مانند متکأ (جای تکیه دادن) و مأوى (پناهگاه) نزدیکترین معادلهای لغوی آن هستند.
به فارسی
معادلهای دقیق فارسی این واژه شامل آرامجای، جایگاه استراحت، متکا و محل آسایش است.
در قرآن
این واژه دقیقاً دو بار در سورهٔ کهف به صورت تقابل بلاغی به کار رفته است. یکبار در آیه ۲۹ در وصف دوزخ: «وَسَاءَتْ مُرْتَفَقًا» (و چه بد تکیهگاه و جایگاهی است!) و یکبار در آیه ۳۱ در وصف بهشت: «وَحَسُنَتْ مُرْتَفَقًا» (و چه خوش تکیهگاه و آسایشگاهی است!). استفاده از آن برای جهنم نوعی طعنه و بلاغت در بیان اوج درماندگی دوزخیان است.
نماد چیست
این کلمه نماد باستانی یا اسطورهای خاصی ندارد، اما در فرهنگ اسلامی و قرآنی نمادی از «جایگاه نهایی انسان» و بازتاب کیفیت ابدی اعمال او (آسایش مطلق یا عذاب بیقرار) به شمار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل مرتفقا
واژهٔ «مُرْتَفَقاً» از ریشهٔ عربی «ر-ف-ق» (رفق) و از باب افتعال گرفته شده است. مفهوم ریشهای آن به نرمی، مدارا، همراهی و تکیه زدن بر آرنج اشاره دارد، به همین دلیل در اصطلاح به معنی تکیهگاه، متکا و محل استراحت و اقامت به کار میرود.
شهرت و اهمیت این واژه بیشتر به دلیل کاربرد دوگانه و متضاد آن در سوره مبارکه کهف در قرآن کریم است. قرآن با ظرافتی بلاغی، از این کلمه یکبار برای توصیف اوج آرامش بهشت (بهترین آسایشگاه) و بار دیگر به صورت طعنهآمیز برای توصیف بیقراری جهنم (بدترین تکیهگاه) استفاده کرده است تا کیفیت عاقبت انسانها را به تصویر بکشد.