یعنی چه
«گاهنبار نخست» یا جشن «میدیوزَرِم» به معنای میانه بهار، اولین چهره از گاهنبارهای ششگانه در آیین زرتشتی و ایران باستان است. این جشن پنجروزه یادآور مرحله اول آفرینش یعنی خلقت آسمان توسط اهورامزدا است و زمان دستگیری از نیازمندان و برپایی سفرههای همگانی محسوب میشود.
تلفظ
این عبارت به صورت «گاهَنبارِ نُخُست» تلفظ میشود. نام اوستایی و اختصاصی این گاهنبار «مَیذیوزَرِم» (Maidyozarem) است.
در جدول
در پاسخ به سوالات جدول درباره نخستین جشن فصلی زرتشتیان یا جشن آفرینش آسمان، کلمه «گاهنبار نخست» (۱۱ حرف) یا «میدیوزرم» (۸ حرف) کاربرد دارد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای اشاره به این آیین سنتی از ترکیبات توصیفی فصلی یا آوانگاری نام اوستایی آن استفاده میشود.
به فارسی
برابرهای فارسی و نامهای دیگر این مناسبت شامل «گاهنبار اول»، «جشن میانه بهار» و صورت پهلوی/اوستایی آن یعنی «میدیوزرم» یا «میدیوزرم گاه» است.
در قرآن
اصطلاح «گاهنبار نخست» در متن قرآن وجود ندارد؛ چرا که مفهومی کاملاً زرتشتی و متعلق به ایران باستان است. با این حال، از نظر مفهوم کلانِ آفرینش جهان در شش مرحله، با آیات قرآنی که به خلقت آسمانها و زمین در شش روز (فی ستة أیام) اشاره دارند، شباهت معنایی و ساختاری دارد.
نماد چیست
این جشن بر اساس متون پهلوی (مانند بندهش) نماد خلقت آسمان است. در بعد طبیعی، نماد میانهٔ بهار، رونق کشاورزی، سبزی و جوانهزدن گیاهان است و در بعد اجتماعی، نماد داد و دهش، خیرات عمومی و برابری انسانها بر سر یک سفره به شمار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل گاهنبار نخست
گاهنبار نخست که با نام اوستایی «میدیوزَرِم» نیز شناخته میشود، اولین چهره از جشنهای ششگانه فصلی در سنت زرتشتی و ایران باستان است. این جشن در چرخه سنتی از روز یازدهم تا پانزدهم اردیبهشت (برابر با ۱۰ تا ۱۴ اردیبهشت در تقویم رسمی) برگزار میشود و در باورهای اساطیری، زمان پایان آفرینش آسمان به عنوان نخستین آفریده اهورامزدا است.
فلسفه اصلی این جشن علاوه بر سپاسگزاری برای نعمتهای بهاری و رونق کشاورزی، بر پایه «داد و دهش» یا همان خیرات و میهمانی همگانی استوار است. در این روزها مردم بدون در نظر گرفتن جایگاه اجتماعی یا ثروت، بر سر یک سفره مشترک مینشینند تا همبستگی اجتماعی و برابری را تمرین کنند.
این واژه ریشه در زبانهای باستانی ایران دارد و اگرچه در متون دینی اسلامی مانند قرآن نیامده است، اما ایده محوری آن یعنی تقسیم آفرینش کیهان به شش مرحله یا زمان مشخص، همپوشانی جالبی با تفکر خطی آفرینش در دیگر ادیان توحیدی دارد.