معنی
واژهٔ «وقیعت» در متون کهن و ادبی فارسی به معنای سخن گفتن پشت سر دیگران به بدی، عیبجویی پنهانی و ملامت آمده است. همچنین در بخش دیگری از معانی متون کلاسیک، به آسیب، صدمه کارزار و فتنه و درگیری نظامی نیز اشاره دارد.
یعنی چه
در اصطلاح، وقتی کسی از دیگری «وقیعت» میکند، یعنی پشت سر او غیبت و سخنچینی کرده یا زبان به طعنه و عیبجویی گشوده است. در کاربردهای قدیمیتر نیز به معنای وقوع یک حادثه ناگوار یا درگیری و فتنه اجتماعی به کار میرفته است.
متضاد
با توجه به دو بخش معنایی این واژه (بدگویی / جنگ)، متضادهای آن در حوزه گفتار شامل مداحی و ستایش، و در حوزه عملکردی شامل صلح و آشتی میشود.
تلفظ
این کلمه با فتح واو، کسر قاف و سکون عین و تاء تلفظ میشود که ریشهای عربی دارد و به همین صورت وارد زبان فارسی شده است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، در پاسخ به راهنماهایی همچون «بدگویی و غیبت»، «عیبجویی کهن» یا «آسیب جنگ»، کلمه ۵ حرفی «وقیعت» مد نظر قرار میگیرد.
به انگلیسی
برای معانی اخلاقی و گفتاری این واژه کلماتی مانند Backbiting و Slander مناسبترین معادلها هستند، در حالی که برای معنای نظامی آن از کلماتی چون Battle استفاده میشود.
به عربی
این واژه اصالتاً عربی و مشتق از ریشه (و ق ع) است. در خود زبان عربی «وقیعة» هم به معنای بدگویی و هم به معنای معرکه و آسیب جنگ به کار میرود.
به فارسی
معادلهای روان و اصیل فارسی این کلمه شامل بدگویی، عیبجویی، سخنچینی و در وجه دیگر آن، نبرد و پیکار است.
جمعبندی و توضیح کامل وقیعت
واژه «وقیعت» یک اصطلاح وامگرفته شده از زبان عربی (ریشه وقع) است که در متون کهن و ادبیات کلاسیک فارسی کاربرد فراوانی داشته، اما در زبان فارسی امروز تا حد زیادی منسوخ و کمکاربرد شده است. این واژه دو لایه معنایی متمایز دارد؛ لایه اول و رایجتر آن به حوزه اخلاق و گفتار بازمیگردد که به معنای غیبت، عیبجویی پنهانی، سخنچینی و فتنهانگیزی میان مردم است. لایه دوم آن به حوزه نظامی تعلق دارد و به معنی آسیب جنگ، صدمه کارزار و معرکه نبرد به کار رفته است.
از نظر ساختاری، این کلمه پنج حرفی همخانواده واژگانی چون واقعه، وقوع، وقایع و موقعیت است. اگرچه خود واژه «وقیعت» یا «وقیعة» به طور مستقیم در متن قرآن کریم نیامده، اما مفهوم اخلاقی نکوهیده آن یعنی غیبت، بارها در آیات و روایات اسلامی مورد سرزنش قرار گرفته است. این واژه در ادبیات سنتی بیشتر به عنوان نمادی از آلودگی زبان، فتنهگری گفتاری و تفرقه اجتماعی شناخته میشود.