طرب یعنی چه؟

جمع‌بندی و توضیح کامل طرب

واژه «طرب» یکی از کلیدواژه‌های پرکاربرد در فرهنگ، ادبیات و موسیقی ایرانی-عربی است. این واژه اگرچه ریشه‌ای عربی دارد و در اصل به هرگونه دگرگونی و برانگیختگی ناگهانی حال دل (خواه از سرِ شادی یا غم) اشاره دارد، اما با ورود به زبان فارسی صیقل خورده و صرفاً به معنای شادی وافر، نشاط عمیق و اهتزاز روح از سرِ خوشحالی به کار رفته است.

در سنت ادبی و عرفانی ما، طرب فراتر از یک خوشی ساده و سطحی است؛ این کلمه نمادی از وجد سحرگاهی، احوال خوش معنوی، رهایی از تعلقات دنیوی و سماع عارفانه به شمار می‌رود. در حوزه موسیقی نیز طرب به حالت اوج لذت هنری گفته می‌شود که در آن شنونده با الحان و آواهای شادی‌بخش هم‌نوا شده و غرق در احساسات پاک می‌گردد.

در فرهنگ‌های لغت معتبر نظیر دهخدا و معین، مترادف‌های متعددی مانند سرور، ابتهاج، عشرت و رامش برای آن ذکر شده و متضادهای آن کلماتی چون غم، اندوه و حزن هستند. بررسی‌ها نشان می‌دهد که این واژه یا مشتقات مستقیم آن در متن قرآن کریم به کار نرفته‌اند و برای مفاهیم مشابه در آنجا بیشتر از واژه‌هایی نظیر فرح و سرور استفاده شده است.