معنی
این واژه در اصل عربی است و با توجه به حرکتگذاری آن دو دسته معنی دارد. «غُسّ» (به ضم غین) به معنای فرد ضعیف، فرومایه، بخیل و ناکس است. «غَسّ» (به فتح غین) به عنوان مصدر، به معنای غوطهور کردن کسی در آب، وارد شدن به یک شهر و عبور از آن بدون کج کردن راه، و همچنین عیب گرفتن از سخن خطیب به کار میرود. در حالت دیگر، صدایی است که برای دور کردن یا زجر دادن گربه استفاده میشود.
یعنی چه
در متون کهن و واژهنامههای کلاسیک، وقتی کسی را «غُس» مینامند یعنی او را فردی سستعنصر، بیارزش و فاقد کرامت اخلاقی میدانند. در مقابل، شکل مصدری آن یعنی «غَس» اشاره به رفتارها و کارهایی مانند غوطهوری یا خردهگیری و عیبجویی دارد.
مترادف
برای واژه غُسّ (در نقش اسم) مترادفهایی همچون لئیم و دَنیّ به کار میرود و برای غَسّ (در نقش مصدر) واژههایی مانند غوطهور کردن و ورود مناسب است.
متضاد
با توجه به معنای فرومایگی و بخل، واژههایی که دلالت بر بزرگواری، بخشندگی و شرافت دارند به عنوان متضاد آن شناخته میشوند.
هم خانواده
واژههای مشتق شده از ریشه سه حرفی (غ-س-س) مانند مَغسوس (به معنی شتر بیمار) همخانوادهٔ آن هستند. واژههایی چون غسق، غساق و غسل به دلیل تفاوت در ریشه اصلی، با آن همخانواده نیستند.
ریشه
این واژه ریشه اصیل فارسی ندارد و یک لغت غریب عربی (ثلاثی مجرد از ماده غسس) است که در معاجم و لغتنامههای کهن به آن اشاره شده است.
جمله سازی
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، اگر طراح به دنبال کلمهای دو حرفی به معنای «مرد فرومایه» یا «بخیل» باشد، پاسخ دقیق آن «غس» است.
به انگلیسی
برای کاربرد اسمی آن واژههایی مانند Base یا Despicable و برای کاربرد مصدری آن واژههایی نظیر Immerse یا Plunge در انگلیسی به کار میروند.
جمعبندی و توضیح کامل غس
واژه «غس» یک لغت عربی کمکاربرد و غریب در زبان فارسی است که اصالت و ریشه پارسی ندارد. این واژه بسته به نوع تلفظ و حرکتگذاری (غُسّ یا غَسّ) به دو گروه معنایی متفاوت تقسیم میشود؛ در حالت اول به انسانهای سستعنصر، ناکس، فرومایه و بخیل اشاره دارد و در حالت دوم به معنای مصدرهایی چون عیبجویی کردن، عبور کردن از شهر یا غوطهور کردن در آب است.
باید توجه داشت که این کلمه در زبان فارسی معیار امروزی کاربرد مستقلی ندارد و بیشتر در واژهنامههای کهن مانند لغتنامه دهخدا یا منتهیالارب به چشم میخورد. همچنین این واژه با وجود شباهت ظاهری با کلماتی مثل غسل، غسق یا غساق، از نظر ریشهشناسی کاملاً با آنها متفاوت است و نباید اشتباه گرفته شود.
در نهایت، این کلمه در قرآن کریم به طور مستقیم به کار نرفته است و در ادبیات فارسی نیز بار نمادین خاصی ندارد؛ کاربرد اصلی آن امروزه بیشتر در بخش راهنمای حل جدول کلمات متقاطع به عنوان یک کلمه دو حرفی سخت و خاص جلوه میکند.