یعنی چه
جبریگری یا جبرگرایی یک دیدگاه فلسفی، کلامی و علمی است که بر اساس آن، تمام رویدادها، انتخابها و رفتارهای انسان به طور کامل توسط علل پیشین، قوانین طبیعی، عوامل محیطی یا ارادهٔ الهی تعیین شدهاند و انسان ارادهٔ آزادی از خود ندارد.
تلفظ
تلفظ این واژه به صورت [جَبْ + ری + گَ + ری] است که از ترکیب واژهٔ جبری و پسوند مصدرجعلی «گری» ساخته شده است.
در جدول
پاسخ دقیق برای این مدخل در جدول کلمات متقاطع «جبری گری» است که دقیقاً از ۷ حرف تشکیل شده است. واژههای هممعنی دیگر مانند جبرگرایی یا موجبیت نیز ممکن است به کار روند.
به انگلیسی
در متون فلسفی و علمی غربی، اصلیترین معادل برای این واژه Determinism (موجبیت یا حتمیت علّی) است. واژه Fatalism نیز بیشتر به جنبهٔ تقدیرگرایی افسانهای یا مذهبی اشاره دارد.
به عربی
در زبان عربی، برای جنبههای کلامی و مذهبی از واژه «الجبرية» (در مقابل قدریه و اختیار) و برای مباحث فلسفی و علّی مدرن از اصطلاح «الحتمية» یا «الحتمية العلية» استفاده میشود.
به فارسی
معادلهای فارسی سره و رایج این اصطلاح در متون علمی و فلسفی شامل «جبرگرایی»، «موجبیت»، «تعینگرایی» و «حتمیت» هستند که همگی به صلب بودن زنجیره علت و معلول اشاره دارند.
نماد چیست
این مکتب فکری فاقد یک نماد گرافیکی رسمی و ثبتشده جهانی است؛ اما در طرحهای مفهومی و تصاویر گرافیکی، معمولاً از المانهایی مثل زنجیرهای اسارت، مهرههای ریزان دومینو (به نشانه علیت صلب) یا عروسک خیمهشببازی (به نشانه هدایت شدن از بالا) به عنوان نماد آن استفاده میشود.
جمعبندی و توضیح کامل جبری گری
واژهٔ «جبریگری» که در متون تخصصیتر بیشتر به صورت «جبرگرایی» یا «موجبیت» شناخته میشود، ریشه در مفهوم «جبر» عربی دارد اما با پسوندهای فارسی ترکیب شده تا یک گرایش و مکتب فکری را توصیف کند. این دیدگاه در حوزههای مختلف کلام اسلامی، فلسفه غرب و حتی فیزیک کلاسیک مطرح است و نقطهٔ مقابل مفهوم «اراده آزاد» و «اختیارگرایی» به شمار میرود.
در روانشناسی مدرن نیز این مفهوم در ترکیبهایی مانند اختلال شخصیت وسواسی-جبری به کار میرود که به الگوهای رفتاری صلب و کنترلگر اشاره دارد. گرچه خود این واژه به صورت مستقیم در قرآن نیامده، اما تفکر جبرگرایانه (به ویژه از سوی مشرکان که گناهان خود را به مشیت اجباری خدا نسبت میدادند) در آیات متعدد به شدت رد شده و بر مسئولیت فردی انسان تاکید شده است.