معنی
تقریر در لغت به معنای بیان کردن، شرح و تفصیل دادن یک مطلب به صورت روشن، یا به اقرار و اعتراف آوردن کسی است. همچنین در ادبیات قدیمیتر به معنی پابرجا و مقرر داشتن چیزی به کار میرفته است.
یعنی چه
در اصطلاح عام و دیوانی، تقریر یعنی بازگو کردن و گفتن مطلب به صورت شفاهی است؛ به طوری که در مقابل «تحریر» (نوشتن) قرار میگیرد. در اصطلاح فقهی نیز به معنی سکوتِ تاییدآمیز معصوم در برابر یک رفتار است.
متضاد
مهمترین متضادهای این واژه بر اساس بافت متن، انکار و تکذیب هستند. همچنین در متون اداری و سنتی، واژه «تحریر» به عنوان متضاد کاربردی آن (گفتن در برابر نوشتن) شناخته میشود.
تلفظ
این واژه مصدری عربی از باب تفعیل است و در زبان فارسی به صورت تَقْـ رِیرْ (taqrīr) تلفظ میشود.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، پاسخ این کلمه دقیقاً ۵ حرف دارد و معمولاً با راهنماهای «بیان کردن»، «گفتار رسمی» یا «گزارش شفاهی» از طراحان پرسیده میشود.
به انگلیسی
بسته به بافت متن، میتوان از معادلهای دقیقی چون Statement برای اظهارات، Exposition برای شرح و بسط، و Affirmation برای تایید استفاده کرد.
به عربی
این کلمه خود ریشه عربی دارد. در زبان عربی معاصر، «تقریر» بیشتر به معنای گزارش (مکتوب یا شفاهی) به کار میرود و واژههای بیان و اقرار نیز وجوه معنایی دیگر آن را پوشش میدهند.
به فارسی
برگردانهای سره و خالص فارسی برای این واژه شامل گفتار، تبیین، روشنسازی، بازگو کردن و سخنرانی شفاهی است. در فضای دانشگاهی و حوزوی نیز به مکتوبِ سخنان استاد، «تقریرات» میگویند.
جمعبندی و توضیح کامل تقریر
واژه «تقریر» یک مصدر عربی از ریشه (ق ر ر) است که به طور گسترده به زبان فارسی وارد شده و در معنای بیان کردن، شرح دادن و آشکار ساختن یک مفهوم به صورت شفاهی به کار میرود. این کلمه در طول تاریخ در ساختارهای دیوانی و ادبی کاربرد فراوانی داشته و معمولاً در مقابل واژه «تحریر» قرار میگرفته است تا مرز میان گفتار شفاهی و نگارش کتبی را مشخص کند.
علاوه بر کاربرد لغوی، تقریر در اصطلاحات تخصصی علوم اسلامی نیز جایگاه ویژهای دارد. در علم فقه، سنت معصوم شامل قول، فعل و «تقریر» (یعنی سکوت رضایتآمیز و تاییدآمیز ایشان در برابر یک عمل) میشود. همچنین در علوم قرآنی، اصطلاح «استفهام تقریری» به پرسشهایی اشاره دارد که هدف از آنها نه کسب اطلاع، بلکه اقرار گرفتن و معترف کردن مخاطب است.