معنی
واژه «مهر» یک کلمه اصیل و چندمعنایی در زبان فارسی است که در سه حوزه اصلی کاربرد دارد: عاطفی (به معنی محبت، عشق، دوستی و مهربانی)، طبیعی و نجومی (به معنی خورشید و آفتاب، و همچنین ماه هفتم سال خورشیدی) و اداری یا حقوقی (به صورت مُهر به معنی ابزار نشانگذاری و امضا، یا مَهر به معنی مهریه ازدواج).
یعنی چه
مهر در مفهوم عمیق خود به معنای ایجاد پیوند عاطفی میان انسانها، مظهر گرما و روشنایی در جهان (خورشید) و مایه پایبندی به عهد و پیمان است. این واژه در فرهنگ ایرانی نماد اعتدال، دوستی و صداقت به شمار میرود.
مترادف
مترادفهای این واژه بسته به کارکرد آن متفاوت است؛ در معنای احساسی با عشق و مودت، در معنای نجومی با خورشید و آفتاب، در معنای ابزار با نشان و خاتم، و در معنای حقوقی با کابین هممعنی است.
متضاد
متضاد مهر در معنای عاطفی کلماتی چون قهر، کینه و دشمنی است. در تقابلهای شاعرانه و نجومی نیز واژههای شب و تاریکی در برابر مهر (خورشید) قرار میگیرند.
هم خانواده
واژههای فراوانی در زبان فارسی از ریشه مهر مشتق شدهاند که همگی مفاهیم دوستی، محبت، انتساب به خورشید یا اعتبار قانونی را در خود دارند.
ریشه
ریشه این واژه به زبانهای هند و ایرانی باستان و واژه «میثرا» یا «میترا» بازمیگردد. در آیین زرتشتی و ایران باستان، میترا ایزد عهد، پیمان، نور و دوستی بوده است. این واژه در سیر تحول خود در فارسی میانه به «مهر» تبدیل شد. واژه مَهر (مهریه) نیز اگرچه ریشه عربی دارد، اما در زبان فارسی با همین املای مِهر ادغام معنایی یافته است.
جمله سازی
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، واژه «مهر» به عنوان پاسخ برای راهنماهایی چون «عشق و محبت»، «نام دیگر خورشید»، «ماه اول پاییز» یا «وسیله ابطال تمبر» به کار میرود و دقیقاً ۳ حرف دارد.
به انگلیسی
معادلهای انگلیسی واژه مهر کاملاً وابسته به زمینه متن است و برای هر کدام از معانی احساسی، نجومی و اداری واژگان مجزایی وجود دارد.
جمعبندی و توضیح کامل مهر
واژه «مهر» یکی از اصیلترین، زیباترین و پرکاربردترین کلمات در زبان و فرهنگ فارسی است که ابعاد گستردهای از اسطورهشناسی، دین، حقوق و عواطف انسانی را در بر میگیرد. این کلمه با ریشه کهن خود در زبانهای هندواروپایی، در اصل به معنای پیمان، دوستی و پیوند بوده و مظهر نور و روشنایی در قالب ایزد میترا یا خورشید به شمار میرفته است.
در کاربرد امروزی، مهر هم تبلور عالیترین احساسات انسانی یعنی عشق و شفقت است و هم در ساختارهای رسمی و قانونی (به صورت مُهرِ اسناد یا مَهرِ ازدواج) معنای اعتبار و پایبندی به عهد را بازتولید میکند. همچنین آغاز فصل پاییز با ماه مهر، پیوند عمیقی میان این واژه با طبیعت، اعتدال پاییزی و جشن کهن مهرگان ایجاد کرده است.