یعنی چه
لقب، عنوان یا وصفی است که جایگزین نام اصلی فرد یا همراه با آن میآید. این نامگذاری معمولاً برای بزرگداشت و احترام (مانند القاب افتخاری) یا برای کوچکشمردن و تحقیر (مانند القاب زشت) به کار میرود.
مترادف
واژههایی که با لقب هممعنی هستند یا در کاربردهای مختلف جایگزین آن میشوند.
متضاد
عناوین و کلماتی که بر خلاف لقب، هویت واقعی و نخستین فرد را بدون توصیف یا وابستگی مشخص میکنند.
هم خانواده
کلماتی که با واژهٔ لقب همریشه بوده و از حروف مشترک ساخته شدهاند.
ریشه
این واژه از زبان عربی وارد فارسی شده است. در ریشهٔ اصلی خود به معنای نامگذاری، نشانهگذاری یا توصیف ویژگیهای یک فرد برای بازشناخت او از دیگران است.
در جدول
در جدولهای متقاطع، پاسخ این کلمه معمولاً خودِ «لقب» (سه حرفی) یا واژههای هممعنی آن مانند «عنوان» و «شهرت» است.
به انگلیسی
بسته به اینکه لقب رسمی و محترمانه باشد یا عامیانه و صمیمی، برگردانهای انگلیسی متفاوتی برای آن وجود دارد.
جمعبندی و توضیح کامل لقب
واژهٔ لقب در فرهنگ و زبان فارسی به هر نوع عنوان، صفت یا نام ثانویهای اطلاق میشود که فراتر از نام شناسنامهای به یک فرد یا جریان داده میشود. القاب در طول تاریخ ابزاری برای مرزبندیهای اجتماعی، ابراز احترام به بزرگان و دانشمندان (مانند القاب حکومتی و علمی)، یا متمایز کردن افراد بر اساس رفتار و پیشهشان بودهاند.
این کلمه در متون دینی و قرآنی نیز جایگاه ویژهای دارد؛ به طوری که در آیه ۱۱ سوره حجرات، مسلمانان صراحتاً از صدا زدن یکدیگر با القاب زشت و ناپسند (تنابز بالألقاب) منع شدهاند. این امر نشان میدهد که لقب میتواند کارکردی دوگانه داشته باشد؛ یعنی هم مایهٔ سربلندی و تکریم شود و هم در صورت بدخواهی، به ابزاری برای تمسخر و تحقیر بدل گردد.
در ساختار زبان، لقب را نباید با «کنیه» (که در عربی با اب و ام شروع میشود) یا «تخلص» (نام هنری شاعران) کاملاً یکسان دانست، هرچند در محاوره و کاربردهای عمومی، گاهی این مفاهیم به جای یکدیگر استفاده میشوند تا به شهرتِ غیراصلی یک فرد اشاره کنند.