یعنی چه
در روانکاوی ژاک لکان، امر خیالی (The Imaginary) یکی از سه ساحت بنیادین روان انسان است. این ساحت به حوزه تصاویر، آینهها، خودشیفتگی و شکلگیری «من» (Ego) اختصاص دارد؛ جایی که کودک با دیدن تصویر خود در آینه، توهمی از یکپارچگی و کمال را پدید میآورد تا نقصهای درونیاش را پنهان کند.
تلفظ
این ترکیب از دو واژهٔ «اَمر» (به سکون میم) و «خَیالی» (با فتح خاء و یاء مشدد) تشکیل شده است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، پاسخ این اصطلاح دقیقاً «امر خیالی» با ۸ حرف است. طراحان ممکن است از راهنماهایی چون «ساحت تصویری روان در نظریه لکان» استفاده کنند.
به انگلیسی
در متون تخصصی روانکاوی و فلسفه غربی، این اصطلاح با حرف بزرگ به صورت The Imaginary یا Imaginary register نامیده میشود.
به عربی
در ترجمههای عربی آثار لکان و ساختارگرایان، از تعابیری چون النظام الخيالی یا المستوى التخييلي استفاده میشود.
به فارسی
معادلهای فارسی مستعمل برای این مفهوم شامل «بُعد خیالی»، «ساحت تصویری»، «نظم خیالی» و «نفس وهمی» است که همگی به جنبه پنداری و تصویرمحور آن اشاره دارند.
نماد چیست
مهمترین نماد امر خیالی «آینه» (مرحله آینهای) است که به فرد توهم انسجام هویت میدهد. همچنین رابطه دوتایی کودک و مادر پیش از ورود به زبان (امر نمادین) و پرده سینما که انسان خود را در تصویر دیگری گم میکند، از دیگر نمادهای آن هستند.
جمعبندی و توضیح کامل امر خیالی
«امر خیالی» پیش از آنکه یک ترکیب زبانی ساده باشد، یک اصطلاح بسیار تخصصی در روانکاوی ساختارگرای ژاک لکان است. این مفهوم در کنار «امر نمادین» و «امر واقع»، یکی از سه رکن ساختار روانی انسان را تشکیل میدهد و ریشه واژگانی آن از ترکیب امر و خیال (به معنی سایه و تصویر ذهنی) پدید آمده است.
این ساحت در واقع قلمروِ آگاهیِ مبتنی بر وهم و بازشناسی نادرست خود است. کودک در مرحله آینهای (بین ۶ تا ۱۸ ماهگی) با دیدن تصویر خود، یک توهمِ یکپارچگی از پیکر خود میسازد تا پراکندگیهای درونیاش را پنهان کند؛ بنابراین هر آنچه ما به عنوان «من» یا هویت منسجم شخصی میشناسیم، در ساحت امر خیالی ریشه دارد.
اگرچه این اصطلاح با این معنای ساختارگرایانه در قرآن وجود ندارد، اما ریشه لغوی آن در آیه ۶۶ سوره طه به صورت «يُخَيَّلُ إِلَيْهِ» به کار رفته که به خطای دیداری و ادراکی ساحران اشاره دارد و از نظر معنایی با مفهوم توهم دیداری در امر خیالی همپوشانی لطیفی دارد.