یعنی چه
این اصطلاح تخصصی در علم منطق سنتی (ارسطویی) زمانی به کار میرود که برای اثبات یک ادعا یا مطلوب مشخص، از چند راه، مقدمه و استدلال قیاسیِ متفاوت استفاده شود تا همگی به یک نتیجهٔ یکسان ختم شوند. همچنین در بافت زبانشناسی به معنی گسترش یک ساخت زبانی بر اساس الگوی قیاسی است.
تلفظ
واژهٔ «تکثیر» بر وزن تفعیل و واژهٔ «قیاس» به کسر قاف تلفظ میشود و در حالت ترکیبی با مضافالیه به صورت تکثیرِ قیاس خوانده میشود.
در جدول
پاسخ دقیق برای طراحان جدول «تکثیر قیاس» است که دقیقاً از ۹ حرف تشکیل شده است. از معادلهای دیگر آن میتوان به تعدد استدلال اشاره کرد.
به انگلیسی
در متون فلسفی و منطق ارسطویی انگلیسی، این اصطلاح را با عبارتهای مربوط به تکثر قیاسها ترجمه میکنند. در بافت زبانشناسی نیز از تعبیر توسعه قیاسی استفاده میشود.
به فارسی
برگردان و برابرهای فارسی این ترکیب شامل «تکثر قیاس»، «تعدد استدلال» (در مفهوم عام منطقی) و همچنین «گسترش یا تعمیم قیاسی» (در اصطلاح زبانشناسی) است.
در قرآن
عبارت اصطلاحی «تکثیر قیاس» به این شکل در قرآن به کار نرفته است؛ چرا که یک اصطلاح کاملاً منطقی و علمی است. با این حال، ریشههای واژگانی آن مانند کثرت و مفهوم سنجش عقلانی در آیات دیده میشوند.
نماد چیست
در منطق نماد عینی ندارد، اما فرمول ساختاری آن به این صورت است که قیاسهای ۱، ۲ و ۳ همگی به صورت مستقل به یک نتیجهٔ واحد (Result A) ختم میشوند و نمادی از تکثر در روش و وحدت در هدف است.
جمعبندی و توضیح کامل تکثیر قیاس
اصطلاح «تکثیر قیاس» یک ترکیب تخصصی و اصطلاح علمی است که بیشترین کاربرد مستند خود را در علم منطق سنتی (ارسطویی) دارد. در این بافت، تکثیر قیاس به معنای اقامه کردن چند قیاس مستقل و جداگانه برای اثبات یک مطلوب و نتیجهٔ واحد است؛ یعنی برای یک ادعا، چندین استدلال موازی آورده میشود تا همگی یک چیز را ثابت کنند. این واژه در متون کهن منطقی مانند آثار ابنسینا و قطبالدین شیرازی به کار رفته و ریشهٔ عربی دارد.
از سوی دیگر، در بافت تحلیلی و متون زبانشناسی تاریخی و صرفی، این ترکیب گاهی به صورت توصیفی برای اشاره به «گسترش یا افزایش یک ساخت زبانی بر اساس الگوی قیاسی» (Analogy) استفاده میشود؛ یعنی زمانی که یک الگوی زبانی رایج شده و واژگان جدید بر پایهٔ همان الگو تکثیر میشوند. این واژه در لغتنامههای عمومی عامیانه جایگاهی ندارد و کاملاً ساختاری علمی و دانشگاهی دارد.