یعنی چه
تبر ابزاری آهنی یا فولادی با تیغهٔ تیز و دستهای معمولاً چوبی است که برای بریدن، شکستن و قطع کردن چوب یا درختان به کار میرود و در گذشته به عنوان سلاح جنگی نیز کاربرد داشته است.
مترادف
واژههای تیشه و ساطور در کاربرد ابزاری و تبرزین در کاربرد جنگی با تبر قرابت معنایی دارند. همچنین در برخی گویشها مانند مازندرانی به آن تور میگویند.
متضاد
برای واژه تبر به عنوان یک ابزار مادی، متضاد دقیق، مستقیم و رایجی در زبان فارسی وجود ندارد.
هم خانواده
واژههای مشتقی چون تبرزین (تبر کوچک جنگی)، تبردار و تبرزن از همخانوادهها و واژههای مرتبط با آن هستند. همچنین نام قدیم مازندران (طبرستان) را به دلیل انبوهی جنگلها با این واژه مرتبط دانستهاند.
ریشه
این واژه ریشه در زبان پهلوی (پارسی میانه) دارد و در آن زمان به صورت tabrak تلفظ میشده است. همریشههای آن در سایر زبانهای ایرانی مانند بلوچی (tapar) و ارمنی (tabar) نیز دیده میشود و از فارسی به ترکی عثمانی نیز راه یافته است.
جمله سازی
تلفظ
این واژه در زبان فارسی به صورت فَتَحِ تاء و باء یعنی تَبَر (tabar) تلفظ میشود. قابل ذکر است که واژه همشکل عربی آن «تِبْر» به معنی طلای خام است و نباید با واژه فارسی اشتباه شود.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی واژههای Axe یا Ax برای تبر عمومی، Hatchet برای تبرهای کوچک دستی و Battle axe برای تبرهای جنگی کاربرد دارد.
به عربی
در زبان عربی اصیل برای تبر از واژه «الفأس» استفاده میشود و کلمه «البلطة» نیز در بسیاری از لهجههای عربی معاصر کاربرد دارد. لازم به ذکر است ریشه عربی «ت ب ر» به معنی هلاک کردن است و با تبر فارسی ارتباطی ندارد.
به ترکی
در زبان ترکی برای این ابزار از واژه Balta استفاده میشود؛ در حالی که خود واژه فارسی تبر (tabar) در گذشته به ترکی عثمانی قرض داده شده بود.
نماد چیست
تبر در اسطورهها و فرهنگهای جهان نماد قدرت، اقتدار، عدالت و دگرگونی است. در ادبیات فارسی، تبر بیشتر نماد قطع وابستگیها، ویرانی و تقابل بیرحمانه با درخت (که خود نماد زندگی و باروری است) شناخته میشود که در اصطلاح «به ریشه خود تبر زدن» تجلی یافته است.
جمعبندی و توضیح کامل تبر
تبر یکی از ابزارهای بسیار کهن ساخت بشر است که از دوران باستان با تیغههای سنگی و بعدها فلزی، نقشی کلیدی در زندگی روزمره، هیزمشکنی، نجاری و حتی نبردهای نظامی (به صورت تبرزین) داشته است. این واژه اصالت کاملاً ایرانی دارد و از زبان پارسی میانه (پهلوی) به یادگار مانده و به زبانهای همسایه نیز منتقل شده است.
در فرهنگ و ادبیات فارسی، تبر فراتر از یک ابزار مادی، به نمادی از ویرانی، جدایی و قاطعیت تبدیل شده است. تقابل سنتی تبر و درخت در شعر فارسی بارها برای تصویرسازی نابودیِ زندگی و طراوت به کار رفته و ضربالمثلهای مشهوری مانند «به ریشه خود تبر زدن» دلالت بر خودتخریبی و رفتارهای آسیبرسان انسان به منافع خودش دارد.