یعنی چه
در گویشهای فارسی (بهویژه تهرانی قدیم، لری و کرمانی)، همبونه یا انبونه به کیسه، توبره یا انبانی گفته میشود که از پوست دباغیشده حیوانات یا پارچه ساخته میشد. این کیسه برای نگهداری و حمل وسایلی مانند پول، جواهرات، آرد، خشکبار یا باروت کاربرد داشته و در ادبیات عامیانه گاهی مجازاً به معنی شکم نیز به کار میرود.
تلفظ
این واژه در گفتار عامیانه و گویشهای مختلف به صورت هَمْبُونِه یا هَنْبُونِه تلفظ میشود و دگرگونشدهٔ واژه اصیل «انبانه» است.
در جدول
در جدولهای متقاطع، این کلمه ۶ حرفی به عنوان پاسخ مواردی چون «کیسه بزرگ چرمی»، «انبان» یا «کیسه پول کمری» شناخته میشود.
به انگلیسی
برای معادلسازی این واژه در زبان انگلیسی، بسته به کاربرد آن از کلماتی مثل Pouch یا Waist bag برای کیسه کمری و از Sack برای کیسه بزرگ استفاده میشود.
به ترکی
در زبان ترکی برای اشاره به این مفهوم، از Dağarcık (به معنی کیسه چرمی) یا Torba استفاده میکنند.
به فارسی
برابرهای اصیل و استاندارد این واژه در زبان فارسی معیار شامل انبان، انبانه، همیانه، همیان، چنته و توبره است که همگی به نوعی ظرف کیسهای برای حمل اشیاء اشاره دارند.
نماد چیست
در فرهنگ سنتی، همبونه نماد نگهداری دارایی و پول است. با این حال، در ضربالمثلهای عامیانه (مانند: موش به همبونه کاری نداره...) کنایه از آدم بهانهجو، طمعورزی، انباشتگی بیدلیل یا شکمبارگی است.
جمعبندی و توضیح کامل همبونه
واژهٔ «همبونه» یک صورت گویشی و عامیانه از واژه اصیل و کهن فارسی «انبان» یا «انبانه» است که ریشه در پارسی میانه (پهلوی) دارد. این کلمه به کیسههای ساخته شده از پوست دباغیشده یا پارچههای ضخیم اشاره دارد که در گذشته برای حمل پول، آذوقه یا باروت به کمر بسته میشد یا روی دوش قرار میگرفت.
این کلمه گرچه در فارسی معیار امروز کمتر به کار میرود، اما در گویشهای تهرانی قدیم، لری و کرمانی کاملاً شناختهشده است و در فرهنگ عامه و ضربالمثلها به عنوان نمادی از طمع، انباشتن مال یا بهانهجویی یاد میشود. همچنین در حوزه موسیقی سنتی، ریشه نام ساز «نیانبان» (نیهمبونه) از همین واژه گرفته شده است.