یعنی چه
عنب الجن در کتب طب سنتی به گیاهی علفی، بالارونده و از تیره کدوئیان (مانند Bryonia alba) اشاره دارد. این گیاه دارای ریشهای غدهای و ضخیم است و میوههای کوچک، گرد و سمی به رنگ سیاه یا قرمز شبیه به خوشههای انگور بار میآورد. به دلیل ظاهر شبیه به انگور و خواص سمی یا توهمزایش، در قدیم آن را به جن نسبت میدادند.
تلفظ
تلفظ صحیح این ترکیب اضافی عربی بهصورت «عِنَبُ الجِنّ» (Enebul-Jinn) است که در زبان فارسی معمولاً بدون اعراب پایانی کلمه اول و بهصورت «عنبِ الجن» (Anabe Jinn) خوانده میشود.
در جدول
در جدولهای متقاطع، پاسخ این مدخل دقیقاً «عنب الجن» با ۷ حرف است. همچنین کلمات هممعنی آن مانند «فاشرا» (۵ حرف) یا «هزارفشان» (۸ حرف) نیز ممکن است مدنظر باشند.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی به این گیاه از سردهٔ فشرا، Bryony یا White bryony میگویند. در برخی فرهنگهای عامیانه غربی به دلیل شباهت خرافی ریشههایش به مهرگیاه، به آن English mandrake نیز گفتهاند.
به عربی
این ترکیب خود ریشه در زبان و کتب طب سنتی عربی دارد. در منابع عربی علاوہ بر عناب الجن، از واژههایی مانند الفاشرا و اللعبة المرة (به معنی بازیچه تلخ) برای نامیدن آن استفاده میشود.
به فارسی
در زبان فارسی اصیل و فرهنگ گیاهشناسی سنتی، معادلهای دقیق و رایج این گیاه «فاشرا»، «هزارفشان»، «ماردارو»، «بیخ مار» و «انگور توره» هستند.
در قرآن
ترکیب کامل «عنب الجن» به هیچ وجه در قرآن کریم وجود ندارد. با این حال، واژهٔ ریشهای آن یعنی «عِنَب» (انگور) ۱ بار بهصورت مفرد (آیه ۲۸ سوره عبس) و ۱۱ بار بهصورت جمع («أَعْنَاب») به عنوان یکی از نعمتهای الهی و میوههای بهشتی آورده شده است. کلمه «جن» نیز بارها در آیات مختلف تکرار شده است.
نماد چیست
در باورهای فولکلور و طب سنتی، کلمه «جن» به دلیل خواص سمی شدید، توهمزایی و شکل ظاهری ریشههای غولپیکر این گیاه که گاهی شبیه به اندام انسان یا موجودات عجیب میشده، به آن اضافه شده است. از این رو، در فرهنگهای قدیمی نمادی از جادوگری، شومی و دنیای ماوراءالطبیعه به شمار میرفته است.
جمعبندی و توضیح کامل عنب الجن
عبارت «عنب الجن» (به معنای انگورِ جن) یک نام سنتی، قدیمی و خرافی در کتب طب سنتی فارسی و عربی برای یک گیاه دارویی پیچکدار، خودرو و به شدت سمی است که امروزه در علم گیاهشناسی با نام علمی Bryonia alba شناخته میشود. این گیاه در زبان فارسی معادلهای نامآشناتری چون «فاشرا»، «هزارفشان» و «ماردارو» دارد و به تیره کدوئیان تعلق دارد. علت نامگذاری آن به عنب الجن، شباهت ظاهری میوههای گرد و سیاهرنگ آن به خوشههای کوچک انگور و همچنین خواص سمی و توهمزای آن بوده است که در قدیم الایام به جن و ماوراءالطبیعه نسبت داده میشد.
باید توجه داشت که این اصطلاح کاملاً با واژه «عنب» (انگور) که در قرآن کریم به عنوان میوهای پاک و نعمت بهشتی یاد شده متفاوت است و نباید با گیاهان دیگری مانند «عنبالثعلب» (تاجریزی) اشتباه گرفته شود. تمام بخشهای این گیاه بهویژه میوههای جذاب آن سمی هستند و مصرف خودسرانه آن خطرات مرگباری به همراه دارد. در مسابقات جدول و معماها نیز این کلمه به عنوان یک پاسخ ۷ حرفی کاربرد دارد.