یعنی چه
علم شعبده به مجموعهای از مهارتها، سرعت عمل دست، پنهانکاری و استفاده از خطای دید و ابزارهای خاص اطلاق میشود که طی آن شعبدهباز امری غیرواقعی را در ظاهر واقعی جلوه میدهد تا باعث شگفتی و هیجان تماشاگران شود. در متون کهن گاهی آن را بخشی از علوم غریبه (مانند ریمیا) برای پدید آوردن امور شگفتانگیز و بیحقیقت میدانستند.
تلفظ
تلفظ رایج این ترکیب به صورت «عِلمِ شُعبَده» است. واژه شعبده در اصل فارسی بوده که در زبان عربی به صورت شَعوذه یا شَعبَذه تلفظ میشده و مجدداً با دال به فارسی بازگشته است.
در جدول
در پاسخ به سؤالات جدول کلمات متقاطع، این مفهوم معمولاً با عناوینی چون تردستی، چشمبندی، نظربندی، حقهبازی یا ریمیا نیز شناخته میشود.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای اشاره به این هنر نمایشی از واژگان تخصصی متناسب با نوع فریب استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی واژه شعوذه معادل مستقیم شعبدهبازی است و تمویه نیز به معنای پنهان کردن حقیقت کار به کار میرود.
در قرآن
ترکیب «علم شعبده» به صورت مستقیم در متن قرآن نیامده است. با این حال، ماهیت و مفهوم آن یعنی فریب دیداری و نمایش امری بیحقیقت که صرفاً چشمها را میفریبد، در آیه ۱۱۶ سوره اعراف در داستان ساحران فرعون با عبارت «سَحَرُوا أَعْيُنَ النَّاسِ» (چشمهای مردم را افسون کردند و فریفتند) توصیف شده است.
نماد چیست
در ادبیات عرفانی و فرهنگ فارسی-اسلامی، شعبده نماد فریب دیداری، گمراهسازی ذهن و ظاهر فریبنده جهان (توهم دنیا) در برابر معرفت واقعی و حقیقت است. در فرهنگ عامه و مدرن نیز ابزارهایی مانند کلاه سیلندری، خرگوش و عصای جادویی به عنوان نمادهای تصویری این هنر شناخته میشوند.
جمعبندی و توضیح کامل علم شعبده
علم شعبده اصطلاحی است که برای توصیف دانش، فن و هنر سرگرمکننده تردستی و چشمبندی به کار میرود. این هنر بر پایه سرعت عملِ دست، خطای دید، استفاده از ابزارهای خاص و پنهانکاری استوار است تا پدیدهای غیرواقعی را در چشم بیننده کاملاً واقعی جلوه دهد و حس شگفتی ایجاد کند.
از نظر تاریخی، ریشه این واژه به اصطلاح فارسی «شُعبَد» برمیگردد که پس از ورود به زبان عربی به شکل «شعوذة» درآمد و دوباره به ادبیات فارسی بازگشت. در علوم غریبه قدیم، گاهی این فن را تحت عنوان «ریمیا» یا دانش شناخت قوای مادی برای ایجاد امور شگفتانگیز بدون حقیقت عینی دستهبندی میکردند.
امروزه علم شعبده به عنوان یک هنر نمایشی و شاخهای از هنرهای سرگرمی در سراسر جهان شناخته میشود که هدف آن، نه ادعای جادوگری واقعی، بلکه به چالش کشیدن ادراک بینایی و ذهن مخاطب به شکلی جذاب و هنرمندانه است.