یعنی چه
تدبر در اصل به معنای پسِ کار اندیشیدن و نگاه کردن به نتیجهها، پیامدها و فرجام امور است تا انسان به یک فهم عمیق و پایدار دست یابد.
مترادف
متضاد
هم خانواده
ریشه
ریشه اصلی این واژه «دَبَر» به معنای پشت، عقب و عاقبت چیزی است که با رفتن به باب تفعّل (تدبّر)، مفهوم پیگیری مستمر و نگاه هوشمندانه به عواقب و فرجام امور را به خود گرفته است.
به انگلیسی
به عربی
به فارسی
در زبان فارسی، معادلهای دقیق این واژه شامل عاقبتاندیشی، ژرفنگری و بررسی پیامدها و نتیجههای کارهاست.
در قرآن
این واژه ۴ بار در قرآن کریم به صورت فعل مضارع منفی یا توبیخی (مانند «أَفَلَا يَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ») آمده است که انسانها را از سطحیخوانی منع کرده و به درک عمیق، کشف ارتباط میان آیات و پیبردن به پیام کلی هدایت فرا میخواند. در تفاوت علمی با تفکر، تفکر نگاه به اسباب شروع یک کار است، اما تدبر نگاه به لایههای پایانی و فرجام آن است.
جمعبندی و توضیح کامل تدبر
واژه «تدبر» فراتر از یک تفکر ساده، به معنای نگاهی جامع، ژرف و عاقبتاندیشانه به امور است. این مفهوم ریشه در واژهای به معنای «پشت و عاقبت» دارد و دلالت بر این دارد که انسان نباید در ظاهر و سطح مسائل متوقف شود، بلکه باید با پیگیری مستمر، فرجام و لایههای باطنی هر موضوع را بسنجد.
در فرهنگ اسلامی و علوم قرآنی، تدبر به عنوان ابزاری برای عبور از روخوانی سطحی و رسیدن به مغز و جان کلام شناخته میشود. این واژه انسان را دعوت میکند تا پیامد کارها و پیوستگی مفاهیم را بسنجد و بر اساس عقل فعال و بیداری ذهنی حرکت کند.