یعنی چه
واژه قمطر در متون کهن به چند معنی کاملاً متفاوت به کار رفته است؛ رایجترین آنها صندوقچه یا کیسهای است که کتابها و جزوهها را برای محافظت در آن قرار میدادند. همچنین به ظرف نگهداری قند و شکر، و نیز کنده یا چوبی که در گذشته به عنوان غل و زنجیر به پای مجرمان میبستند، قمطر میگویند. این واژه به عنوان صفت برای اشاره به مرد کوتاه قد و چاق یا شتر قویجثه نیز استفاده شده است.
تلفظ
این کلمه به صورت قِمْطَر (مفتوح بودن طاء و سکون میم) بر وزن درهم تلفظ میشود.
در جدول
در جدولهای متقاطع، در پاسخ به راهنماهایی همچون «صندوقچه کتاب»، «ظرف شکر» یا «چوب پای زندانیان در قدیم»، واژه چهار حرفی «قمطر» مد نظر قرار میگیرد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای معادلسازی مفهوم کتابدان یا ظرف نگهداری کتاب از واژگانی نظیر Bookcase یا Book box استفاده میشود.
به عربی
از آنجا که ریشه واژه عربی است، در این زبان بسته به کاربرد به صورت خزانة الکتب (کتابدان) یا وعاء السکر (ظرف شکر) معنا میشود.
به فارسی
معادلهای دقیق فارسی این واژه شامل کتابدان، صندوقچه کتاب، انبان، خنور (ظرف) شکر، و کُنده (چوب پای زندانیان) است.
نماد چیست
در ادبیات کهن و فرهنگ سنتی، قمطر به عنوان نمادی از صیانت، تفکیک، نظم و نگهداری از آثار ارزشمند مکتوب و دانش به شمار میرفته است. نظامی گنجوی نیز در اشعار خود از این واژه برای اشاره به ظرف شکر استفاده کرده است.
جمعبندی و توضیح کامل قمطر
واژه «قمطر» یک واژه چهار حرفی با ریشه عربی (از رباعی مجرد ق-م-ط-ر) است که در اصل معنای فراهم آوردن و گردآوری دارد. به همین دلیل، در فرهنگ لغات به هر ظرف یا صندوقی که اشیاء ارزشمند مانند کتاب یا مواد خاصی مثل شکر را در یکجا جمع و حفظ کند، قمطر گفتهاند. این کلمه در زبان فارسی کلاسیک بیشتر در معنای کتابدان و ظرف شکر کاربرد داشته است.
اگرچه خود کلمه قمطر به صورت اسمی در قرآن کریم نیامده، اما همریشه آن در آیه ۱۰ سوره انسان به صورت صفت «قمطریر» دیده میشود که به روزی سخت و فشرده از شدّت اندوه اشاره دارد. در ادبیات فارسی نماد نظم و گنجینهداری است.
امروزه این واژه بیشتر در ادبیات کهن، متون لغوی برجسته نظیر دهخدا و معین، و همچنین به عنوان یک کلمه کلیدی چهار حرفی و چالشبرانگیز در جدولهای کلمات متقاطع مورد توجه قرار میگیرد.