یعنی چه
در اصطلاح تاریخی و نظامی، «تیر امان» به تیری گفته میشد که نام یا نشان پادشاه بر آن حک شده بود. سلاطین در گذشته این تیر را به شخصی میدادند تا از تعرض و آسیب سپاهیان در امان بماند و حکم یک اماننامه رسمی و نشانه امنیت را داشت. در تعبیری دیگر و قیاسی، برخی آن را به معنی تیر خلاص یا شلیک رحمت نیز تعبیر کردهاند.
تلفظ
این ترکیب از واژه فارسی «تیر» با کسر اضافه به واژه عربی «اَمان» متصل میشود و به صورت «تِیرِ اَمان» خوانده میشود.
در جدول
در جدولهای متقاطع کلمات، در پاسخ به راهنمای «اماننامه شاهانه قدیمی» یا «تیری که نشانه امنیت بود»، عبارت ۷ حرفی «تیر امان» مد نظر قرار میگیرد.
به انگلیسی
با توجه به کاربرد تاریخی، معادلهای Safe-conduct arrow یا Arrow of protection دقیق هستند. در کاربرد استنباطی به معنای تیر خلاص، از اصطلاح Coup de grâce یا Mercy shot استفاده میشود.
به عربی
در متون تاریخی برای اشاره به این مفهوم از «سهم الأمان» استفاده میشود. اگر منظور از آن شلیک نهایی برای پایان دادن به رنج باشد، عبارت «رصاصة الرحمة» یا «طلقة الرحمة» به کار میرود.
در قرآن
عبارت ترکیبی «تیر امان» به عنوان یک اصطلاح نظامی و پادشاهی در قرآن کریم وجود ندارد؛ با این حال، ریشه واژه «امان» یعنی (أ م ن) از مفاهیم بسیار پرکاربرد قرآنی است که به امنیت، ایمان و آرامش اشاره دارد.
نماد چیست
در فرهنگ و ادبیات کهن، این واژه نماد مصونیت، زنهار، صلح و امانیافتگی از سوی قدرت حاکم است. در اشعار کلاسیک مانند شعر سعدی، دریافت این تیر نمادی از بخشش معشوق و رهایی عاشق از هلاک است. در نگاه معاصر و استنباطی نیز میتواند نمادی از پایان دادن به رنج و سختی (مرگ رحیمانه) باشد.
جمعبندی و توضیح کامل تیر امان
عبارت «تیر امان» یک ترکیب اضافی در زبان فارسی است که ریشه در سنتهای نظامی و پادشاهی دوران کهن دارد. بر اساس فرهنگهای لغت مانند دهخدا، پادشاهان برای اعطای مصونیت جان به یک فرد، تیری مخصوص با نشان خود به او میدادند که لشکریان با دیدن آن، دست از جنگ و آسیب میکشیدند. این اصطلاح در ادبیات کلاسیک فارسی نیز به عنوان نمادی از بخشش و زنهار خواجه یا معشوق به کار رفته است، چنان که سعدی شیرازی در بیتی میفرماید: «یا تیر هلاکم بزنی بر دل مجروح / یا جان بدهم تا بدهی تیر امانم».
از سوی دیگر، در یک تحلیل زبانی و معاصر، برخی این ترکیب را به صورت استنباطی به معنای «تیر خلاص» یا «شلیک رحمت» (Coup de grâce) تعبیر میکنند که برای پایان دادن به رنج یک موجود زخمی شلیک میشود؛ هرچند این معنا در فرهنگهای لغت معیاری قدیمی ثبت نشده است. در مجموع، این کلمه در جدولها کاربرد دارد و پاسخ آن یک عبارت ۷ حرفی است.