یعنی چه
چهارپایان در لغت به معنای دارندگان چهار پا است. در مفهوم عام و کاربردی، این واژه به حیوانات اهلی، ستوران و دامهایی مانند اسب، الاغ، شتر، گاو و گوسفند اطلاق میشود که انسانها برای باربری، سواری، کشاورزی یا تغذیه از آنها استفاده میکنند.
مترادف
متضاد
تلفظ
تلفظ این واژه در زبان فارسی معاصر [čahārpāyān] است. ریشهٔ این کلمه به فارسی میانه (پهلوی) بازمیگردد که به صورت čahārpāδ تلفظ میشده و از ترکیب عدد «چهار» و واژهٔ «پا» به همراه نشانهٔ جمع جانداران (ان) تشکیل شده است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، در پاسخ به راهنمای «جانوران چهارپا» یا «دامها و ستوران»، واژهٔ «چهارپایان» با ۹ حرف یک پاسخ دقیق است. همچنین کلماتی مانند ستوران و دواب نیز به عنوان جایگزین کاربرد دارند.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای اشاره به مفهوم زیستشناسی موجوداتی که روی چهار پا راه میروند از واژهٔ Quadruped استفاده میشود و برای اشاره به کاربرد کاری و باربری آنها اصطلاحات Beasts of burden یا Pack animals به کار میرود.
به عربی
در زبان عربی واژههای متعددی معادل چهارپایان هستند؛ «انعام» مخصوص دامهای اهلی سودمند است، «بهائم» عموم حیوانات خشکی را شامل میشود و «دواب» به هر جنبندهای که روی زمین راه میرود (بهویژه اسب و الاغ) اشاره دارد.
در قرآن
خود واژهٔ فارسی «چهارپایان» در قرآن نیست، اما مفهوم آن به دو شکل آمده است: نخست از نظر زیستشناختی در آیه ۴۵ سوره نور که میفرماید برخی جنبندگان بر روی چهار پا راه میروند (...وَمِنْهُمْ مَنْ يَمْشِي عَلَى أَرْبَعٍ...)؛ و دوم از طریق واژگان جایگزین مانند «الأنعام» و «بهيمة الأنعام» که بارها برای بیان منافع، روزی و کاربرد این حیوانات برای انسانها ذکر شدهاند.
نماد چیست
در فرهنگ و ادبیات فارسی، چهارپایان نماد برکت، معیشت و پویایی زندگی روستایی و عشایری هستند. از سوی دیگر، در متون اخلاقی و کنایی، حیواناتی مانند اسب و خر نماد بارکشی، بیزبانی و اطاعت محسوب میشوند؛ چنانکه سعدی در گلستان، عالمِ بیعمل را به چهارپایی تشبیه میکند که بار کتاب بر پشت دارد و از حقیقت علم بیخبر است.
جمعبندی و توضیح کامل چهارپایان
واژهٔ «چهارپایان» یک ترکیب اصیل و کهن در زبان فارسی است که از پیوند عدد چهار و واژهٔ پا پدید آمده و با نشانهٔ جمع «ان» ترکیب شده است. این کلمه در طول تاریخ زبان فارسی همواره برای توصیف گروهی از جانوران به کار رفته که نقش کلیدی در بقا، اقتصاد، حملونقل و کشاورزی جوامع انسانی داشتهاند. اسب، الاغ، شتر، گاو و گوسفند از بارزترین مصادیق این مفهوم هستند.
از منظر فرهنگی و دینی، چهارپایان جایگاه ویژهای در ادبیات و متون مقدس دارند. در قرآن کریم اگرچه این لغت فارسی وجود ندارد، اما پدیدارشناسی حرکت این حیوانات بر روی چهار پا و همچنین فواید بیشمار آنها در قالب واژههایی نظیر «انعام» و «بهائم» مورد ستایش قرار گرفته است. در ادبیات منظوم و منثور فارسی نیز این واژه گاه به صورت کنایی برای توصیف عناصر چهارگانه آفرینش یا در قالب تمثیلهای اخلاقی برای نشان دادن فرمانبرداری و یا غفلت انسانهای بیعمل به کار رفته است.